Μέσα στο οικονομικό και κοινωνικό χάος που προκάλεσε η χρεοκοπία της Αργεντινής, ένα νέο ναρκωτικό εμφανίστηκε στη χώρα: «Το Πάκο» ή αλλιώς «ο κλέφτης του μυαλού», «ο εξολοθρευτής των φτωχών». Η εξάπλωσή του υπήρξε αστραπιαία.

«Το 2001, στο απόγειο της κρίσης. Όταν υπήρχε μεγάλη αβεβαιότητα στη χώρα. Όταν οι άνθρωποι δεν είχαν εργασία και αλλάξαμε 5 Προέδρους. Ήταν ένα πραγματικό χάος εκείνη την περίοδο. Τα άτομα που πουλούσαν ναρκωτικά μέσα στις γειτονιές επέλεξαν τότε να πουλήσουν το Πάκο, γιατί ήταν ένα ναρκωτικό φθηνότερο. Οι νέοι, ακόμα και παιδιά, άρχισαν να καταναλώνουν το πάκο», θυμάται η Βίλμα, που ζει σε μια από τις παραγκουπόλεις του Μπουένος Άιρες. Τα παιδιά της είναι και αυτά χρήστες του νεόφερτου ναρκωτικού.

Η Αργεντινή, χώρα εισαγωγής κοκαΐνης μέχρι το 2001, ξαφνικά μετατράπηκε σε χώρα παραγωγός. Πολλά παράνομα εργαστήρια άρχισαν να παράγουν υδροχλωρική, δηλαδή την κρυσταλλική κοκαΐνη, και από τα υπολείμματα  της κατεργασίας της έφτιαξαν το πάκο. Η τιμή του είναι πολύ χαμηλή, 50 λεπτά του δολαρίου το 1 γραμμάριο, και επομένως είναι προσιτό στους φτωχούς νέους, που εξαθλιώθηκαν ακόμη περισσότερο μετά την κρίση.

«Υπήρξε μια στρατηγική για να γίνει δημοφιλές το 2001 και κυρίως το 2002, όπου επίτηδες αποσύρανε από την αγορά τα δύο ναρκωτικά που στην Αργεντινή ακόμα είναι παράνομα και μεγάλης χρήσης, τη μαριχουάνα και την κοκαΐνη -και γεμίσανε οι δρόμοι με πάκο», εξηγεί ο Βάλδο Φερράρι, Διευθυντής λειτουργίας της Κοινωνικής Βοήθειας κατά των εθισμών του δήμου του Μπουένος Άιρες. «Δεν έχουμε καμία αμφιβολία ότι έπρεπε να εξολοθρευτεί  μια ολόκληρη γενιά. Έπρεπε να εξολοθρευτεί μια γενιά εφήβων και νέων που δεν θα είχε δουλειά , δεν θα είχε θέση στα σχολεία και στα πανεπιστήμια, δεν θα είχε δυνατότητες να ενταχθεί με κανέναν τρόπο με τον οποίο οι γενιές καταλαμβάνουν τον χώρο τους στη κοινωνία. Και επιπλέον, δεν έπρεπε να είναι παρούσες για να αντιμετωπίσουν και να αγωνιστούν για τα δικαιώματα τους, απέναντι σ’ αυτές τις πολιτικές εξουσίες».

«Το Πάκο είναι πολύ εύκολο να βρεθεί», μας λέει ο Πάμπλο, χρήστης ο ίδιος. «Έρχεται μόνο του σε σένα. Μερικές φορές κάποιος το ψάχνει κι άλλες έρχεται από μόνο του. Μερικές φορές είναι κάποιος όρθιος ή καθιστός όπως τώρα, κι έρχεται μόνο του». Οι χρήστες φτιάχνουν αυτοσχέδια πιπάκια από κεραίες αυτοκινήτων ή ραδιοφώνων, τοποθετούν μέσα το πάκο μαζί με σύρμα για το πλύσιμο των πιάτων, το καίνε με αναπτήρες που βγάζουν μεγάλη φλόγα και εισπνέουν τις αναθυμιάσεις που παράγονται. Πολλοί χρήστες παθαίνουν εγκαύματα στα δάχτυλα ή στην στοματική κοιλότητα, με αποτέλεσμα πολλοί να χάνουν τα δάκτυλά τους από προχωρημένα εγκαύματα. «Με τη χρήση του εθίζεσαι να ακυρώνεις τα πάντα. Γίνεσαι απαθής και δε νοιώθεις τίποτα, ούτε καλό ούτε κακό, δε νοιώθεις εντελώς τίποτα. Νοιώθεις «σβησμένος» χωρίς καμιά ανησυχία και χωρίς ενδιαφέρον για οτιδήποτε. Εγώ δεν ξέρω πώς είναι να ζεις εδώ, σ’ αυτή τη γειτονιά. Εγώ ξέρω πώς είναι να πεθαίνεις εδώ. Αυτό το γνωρίζουμε καλά εμείς οι χρήστες του πάκο. Πεθαίνουμε κάθε μέρα, δε ζούμε κάθε μέρα», μας εξομολογείται ο Pablo.

Η επίδραση του πάκο είναι άμεση. Προκαλεί ευφορία, αλλά κυρίως απάθεια και ο χρήστης δεν πεινά, αλλά ούτε μπορεί να κοιμηθεί για πολλές ώρες. Το πάκο επιδρά στους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου και ο χρήστης χάνει την επικοινωνία του με το εξωτερικό περιβάλλον. Επίσης προκαλεί μεγάλες βλάβες στους πνεύμονες και στην καρδιά. Μέσα σε 6 μήνες μπορεί να προκαλέσει τη νέκρωση του εγκεφάλου.
«Το πάκο κάνει το νευρώνα να εξαντλείται γρήγορα, λόγω υπερβολικής του λειτουργίας και του προκαλεί πρόωρη γήρανση, ενώ παράλληλα προκαλεί το θάνατο των εγκεφαλικών κυττάρων. Αυτό δημιουργεί λόγω του συνεχόμενου τρόπου χρήσης του μια νευρολογική φθορά στη νόηση, που εμείς πολύ απλά την αποκαλούμε «αποβλάκωση» του παιδιού. Το παιδί μένει χωρίς νευρικό σύστημα που να το καθιστά ικανό. Και πάνω απ’ όλα, το μέρος που φθείρεται περισσότερο είναι το εμπρόσθιο τμήμα του εγκεφάλου, στο οποίο βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των διανοητικών λειτουργιών και της νευροεπικοινωνίας», μας εξηγεί ο γιατρός Carlos Damin, τοξικολόγος.

Σε σύντομο χρονικό διάστημα, το Πάκο προκαλεί ισχυρό εθισμό, με αποτέλεσμα οι χρήστες να ζουν πραγματικά μόνο για το πάκο και να προβαίνουν σε κλοπές, ληστείες και δολοφονίες για να εξασφαλίσουν τη δόση τους. Δεδομένου ότι η επίδρασή του διαρκεί μόνο 15 λεπτά περίπου, οι χρήστες κάνουν επαναλαμβανόμενες χρήσεις για να ικανοποιήσουν τα στερητικά τους σύνδρομα, που είναι πραγματικά βασανιστικά. «Όταν τελείωνε το ναρκωτικό ήταν η χειρότερη στιγμή! Γιατί έπρεπε πάλι να σκεφτώ από πού θα έβρισκα τα λεφτά για να ξανακάνω χρήση. Πολλές φορές κάνεις πράγματα που ίσως να μη θέλεις να τα κάνεις. Για παράδειγμα, το να κλέψεις από τη μάνα σου», μας λέει για το καθημερινό του μαρτύριο ο Alciel, χρήστης πάκο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, στην Αργεντινή καταναλώνονται καθημερινά 500.000 δόσεις, ενώ η χρήση του την τελευταία δεκαετία αυξήθηκε κατά 200%.

Είναι πολύ δύσκολο να καταπολεμήσεις τη διάδοση του πάκο γιατί τα «κιόσκια», όπως λέγονται, τα έχουν φτωχοί που πουλούν σε φτωχά παιδιά. Η αστυνομία μοιάζει ανίκανη να αντιμετωπίσει το φαινόμενο και κατηγορείται από πολλούς κατοίκους ότι είναι διεφθαρμένη και ότι συμμετέχει και η ίδια στο θανατηφόρο αυτό εμπόριο. Έτσι οι ίδιες οι μάνες των παιδιών που αφανίζονται από το πάκο αναγκάστηκαν να πάρουν την τύχη στα χέρια τους. Δημιούργησαν οργανώσεις πολιτών, «Madres contra el paco» (Μητέρες ενάντια στο πάκο), για να καταπολεμήσουν τη μάστιγα στις φτωχογειτονιές τους. Περιπολούν τα βράδια για να αποτρέψουν το εμπόριο του πάκο, με κίνδυνο της ζωής τους από τους ναρκοεμπόρους, μαζεύουν τους χρήστες, τους περιποιούνται και τους προωθούν στα λιγοστά κέντρα αποτοξίνωσης που υπάρχουν. «Μαχόμαστε πολύ δυνατά κατά της χρήσης του πάκο, γιατί ξέρουμε ότι είναι θανατηφόρο! Καταλάβαμε ότι αυτό είναι ένα άλλο είδος ναρκωτικού, που εξαθλιώνει τα παιδιά μας. Γι’ αυτό και αρχίσαμε να κάνουμε επιθέσεις σ’ αυτούς που το πουλούσαν. Συγκεντρωθήκαμε με τους γείτονες και τις μάνες, μέχρι και με τα ίδια τα παιδιά, ενωθήκαμε κι άρχισε ο κόσμος να τους καταγγέλλει», μας λέει η Βίλμα. Η Ciudad Oculta, η Μυστική Πόλη, όπου κατοικεί, είναι μια από τις πιο επικίνδυνες φτωχογειτονιές του Μπουένος Άιρες. Κυριαρχεί ο σκοτεινός κόσμο του πάκο, αφανίζοντας καθημερινά χιλιάδες νέους και μικρά παιδιά και οδηγώντας τα ακόμη περισσότερο στο κοινωνικό περιθώριο και την καταστροφή.

«Ακόμα δεν μπορέσαμε να μετρήσουμε τις πραγματικές παραμέτρους του 2001, 2002», τονίζει εμφατικά ο  Βάλδο Φερράρι, Διευθυντής της Κοινωνικής Βοήθειας κατά των εθισμών. «Ο αποκλεισμός μεγάλων κομματιών του πληθυσμού, που δεν έχουν θέση στην εργασιακή αγορά και στη διανομή του πλούτου, είναι αναγκαίο στοιχείο για τη νεοφιλελεύθερη διανομή του πλούτου. Άρα το πάκο είναι αναγκαίο για να εδραιώσει τον αποκλεισμό και να εξασφαλίσει ότι δε θα υπάρξουν χιλιάδες και εκατομμύρια υγιείς και σκεπτόμενοι νέοι που θα θέσουν μια διαφορετική κοινωνία. Το ίδιο το κράτος είναι που  εγγυάται  ένα πολιτικό – οικονομικό φαινόμενο συσσώρευσης πλούτου και κοινωνικού αποκλεισμού και μετά πρέπει να βγει για να δει πώς μπορεί να μειώσει τον πόνο, που το ίδιο το σύστημα δημιούργησε».

Το διάστημα της κρίσης στην Αργεντινή, αναπτύχθηκαν από το λαό εναλλακτικές μορφές οικονομίας, έξω από την, παρουσιαζόμενη ως αναπόφευκτη, καπιταλιστική γραμμή παραγωγής και κατανάλωσης, που βοήθησαν τον κόσμο να επιβιώσει.

Έτσι, ο λαός που πεινά καταφεύγει στο «Τρουέκε», ένα σύστημα ανταλλαγής προϊόντων και υπηρεσιών. 10 εκατομμύρια κάτοικοι επιβιώνουν χάρη στο Τρουέκε, που λαμβάνει μεγάλες διαστάσεις στη χώρα. Τα μέλη του, μάλιστα, υποστηρίζουν ότι μ’ αυτόν τον τρόπο αποφεύχθηκε η αιματοχυσία και η βία, από τους ανθρώπους που προσπαθούσαν να επιβιώσουν.

«Τελικά τί είναι η Αγορά; Η Αγορά είμαστε όλοι εμείς! Είναι περισσότερο απλή και κοντινή προς εμάς απ’ όσο νομίζουμε. Είναι εφικτό λοιπόν, να μετατρέψεις το επιχειρησιακό σύστημα ξεκινώντας απ’ αυτήν την Αρχή. Έτσι, στην Αγορά του Τρουέκε, αυτό στο οποίο δίνουμε μεγάλη σημασία, είναι η ανταλλαγή», μας εξηγεί ο Ρούμπεν Ραβέρα, ένας από τους ιδρυτές του Τρουέκε. «Για παράδειγμα, εγώ είμαι μαραγκός και πουλώ ένα έπιπλο σε κάποιον κι αυτός θα ανταποκριθεί σε μένα με ένα άλλο προϊόν. Αυτή η μελέτη της  αγοράς μέσα από μια μικροαγορά, κάνει τον κόσμο να πραγματοποιεί ένα σπουδαίο άλμα στην θεώρησή του για την οικονομία. Κι αυτό γνωρίζουμε ότι είναι πολύ επικίνδυνο. Είναι πολύ επικίνδυνο ο κόσμος να κάνει πρακτική μια μέθοδο που του επιτρέπει να’ ναι ανεξάρτητος, να’ ναι αυτός που καθορίζει τη μοίρα του. Να μην εξαρτάται από κάποιον που διευθύνει την κονσόλα του συστήματος οργάνωσης και κατά κάποιον τρόπο τον κάνει όμηρό του. Έτσι λοιπόν μια Αγορά Τρουέκε δεν είναι μόνο  αγαθά, υπηρεσίες και γνώσεις που πάνε κι έρχονται. Είναι ένα εργαλείο εξέλιξης, μόρφωσης και οικονομικού αλφαβητισμού».

Ήταν τόσο μεγάλη η ανάπτυξη του Τρουέκε στην Αργεντινή, ώστε το ίδιο το Δ.Ν.Τ. το χαρακτήρισε ως «οικονομική τρομοκρατία» για το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Το σύστημα λοιπόν πρέπει να λάβει τα μέτρα του.  Ύστερα από απαγορεύσεις και κυρώσεις που ανακοινώνουν ο Πρόεδρος Δουάλδε και ο υπουργός οικονομικών Ρομπέρτο Λαβάνια, μετά το 2003, το Τρουέκε πέφτει σε παρακμή.

Την ίδια περίοδο, λόγω της οικονομικής κατάρρευσης του 2001, στην Αργεντινή χρεωκοπούν και κλείνουν 10.000 εταιρίες. Ο αριθμός των ανέργων αυξάνεται δραματικά και οι απολυμένοι νοιώθουν απόγνωση. Ένα νέο κίνημα λοιπόν, γεννιέται μέσα από τις στάχτες της οικονομικής καταστροφής. Το κίνημα των καταλήψεων χρεωκοπημένων εργοστασίων και εταιριών. Οι απολυμένοι καταλαμβάνουν τους χώρους εργασίας τους, συγκρούονται με την αστυνομία, ξανανοίγουν τα εργοστάσια και αρχίζουν να παράγουν, υπό το σύνθημα Ocupar, Resistir, Producir (Κατάληψη, Αντίσταση, Παραγωγή).  Μέχρι το 2005, 160 εταιρίες έχουν καταληφθεί και παράγουν, ενώ απασχολούνται 9.500 εργαζόμενοι. Το 2009 οι κατειλημμένες εταιρίες φθάνουν τις 240, ενώ απασχολούνται 10.000 άτομα. Σήμερα οι εργαζόμενοι έχουν φτάσει τις 13.000 και το κίνημα των καταλήψεων χρεωκοπημένων εταιριών συνεχίζεται και στις μέρες μας, ενώ εξαπλώθηκε και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής.
Οι εργαζόμενοι είναι μέτοχοι της εταιρίας, που λειτουργεί χωρίς αφεντικό και οργανώνονται σε κοπερατίβες. Οι εταιρίες αυτές είναι αυτοδιαχειριζόμενες και οι αποφάσεις λαμβάνονται μέσω γενικών συνελεύσεων, ενώ τα κέρδη μοιράζονται ισότιμα.

«Ο  μηχανισμός λειτουργίας που διαλέξαμε  ήταν η κοπερατίβα  των εργαζομένων, που ήταν στην Αργεντινή η κοινωνική οργάνωση που περισσότερο άρμοζε στις επιθυμίες μας. Αυτό μας επιτρέπει την εσωτερική δημοκρατία και την ισότιμη διανομή του κέρδους. Από την άλλη, δοκιμάσαμε την αυτοδιαχείριση των εργαζομένων, διαχειριζόμαστε όλοι μαζί όλη την επιχείρηση και τις πιο σημαντικές αποφάσεις, τις παίρνουμε σε συνελεύσεις», μας λέει ο Εδουάρδο Μουρούα, ηγετική μορφή του Κινήματος Κατειλημμένων Εταιριών (Movimiento de Empresas Recuperadas), της εταιρίας ΙΜΡΑ.

Οι τομείς των κατειλημμένων εταιριών είναι πολλοί. Υπάρχουν αυτοδιαχειριζόμενες εταιρίες ζαχαροπλαστικής, αρτοποιίας, κεραμικών και οικοδομικών υλικών, αλουμινίου, εξαρτημάτων, κρέατος και αλλαντικών. Υπάρχουν επίσης κατειλημμένα φαρμακεία, ιδιωτικά σχολεία, νοσοκομεία, ξενοδοχεία, εφημερίδες, εταιρίες μεταφορών, τυπογραφεία, εστιατόρια, καφετερίες και μπαρ. Πολλές από αυτές τις εταιρίες είναι κερδοφόρες.
Στις περισσότερες από τις κατειλημμένες εταιρίες, επαναπροσέλαβαν τους πρώην εργαζόμενους, ενώ ταυτόχρονα έκαναν και νέες προσλήψεις. Για να προσληφθείς σ’ αυτές τις εταιρίες, θα πρέπει να περάσεις ένα διάστημα δοκιμής, από έναν μέχρι έξι μήνες. Η απόφαση για την απόλυση κάποιου εργαζόμενου λαμβάνεται από τη γενική συνέλευση. Το κίνημα των καταληψιών βοηθά πάντα τα άτομα που επιθυμούν να ανακτήσουν κάποιο χώρο εργασίας.

«Και σε άλλα εργοστάσια που κλείνανε, πήγαμε για να βοηθήσουμε να ανακτηθούν. Αυτό δημιούργησε το κίνημά μας. Καταλαμβάναμε τις επιχειρήσεις, λόγω της κρίσης, αφού η ανεργία είχε φτάσει στο 40%. Αλλά εντάξει, υπήρχε επίσης και μια πολιτική απόφαση μιας ομάδας συντρόφων και αποφασίσαμε αυτή τη μέθοδο του αγώνα», μας λέει ο Μουρούα.
Όμως και τα προβλήματα αυτών των εταιριών είναι πολλά. Το κυριότερο είναι οι χρονοβόρες δικαστικές διαμάχες με τα πρώην αφεντικά των εταιριών, που θέλουν να ξαναπάρουν την εταιρία. Άλλο πρόβλημα είναι η δανειοδότηση αυτών των εταιριών και η στήριξή τους από το κράτος. Ενώ μεγάλες ιδιοκτησιακές εταιρίες παίρνουν χαμηλότοκα δάνεια, στις κατειλημμένες δίνουν δάνεια με πολύ υψηλούς τόκους. Επίσης, το ακριβό γι’ αυτούς δολάριο, δυσκολεύει την απόκτηση εισαγώμενων πρώτων υλών. Τα προϊόντα που παράγουν διοχετεύονται μόνο στην εσωτερική αγορά και είναι δύσκολο εξαχθούν.
Ένα μεγάλο μέρος του λαού βλέπει με συμπάθεια το κίνημα των αυτοδιαχειριζόμενων εταιριών, αλλά οι διεθνείς αγορές ποτέ δεν είδαν και δεν βλέπουν με καλό μάτι αυτές τις εταιρίες.