Συντάκτης: Guevaristas
Ο Τσε στη Βολιβία: Οι τελευταίες φωτογραφίες / Che in Bolivia: The last photographs
Μαζί με συντρόφισσα στο αντάρτικο.
Ανακοίνωση της ΚΝΕ για την συμπλήρωση 45 χρόνων από τη δολοφονία του Τσε Γκεβάρα
Το παρακάτω κείμενο είναι η ανακοίνωση της Κομμουνιστικής Νεολαίας Ελλάδος με αφορμή την 45η επέτειο της δολοφονίας του Τσε:
Στις 9 Οκτώβρη συμπληρώνονται 45 χρόνια από τη δολοφονία του κομμουνιστή, του επαναστάτη Ερνέστο Τσε Γκουεβάρα.
Αν και ήταν γιατρός δεν επέλεξε μια «στρωμένη» ζωή για τον ίδιο. Δεν ένιωθε άνετα όταν δίπλα του υπήρχαν φτωχοί, πεινασμένοι, εκμεταλλευόμενοι. Αναζήτησε την αλήθεια και επέλεξε τον αγώνα εναντία στη ταξική αδικία. Ο ίδιος Αργεντινός, ήταν από τους πρώτους αντάρτες στον επαναστατικό αγώνα του κουβανέζικου λαού. Διετέλεσε υπουργός στη σοσιαλιστική Κούβα. Στη συνέχεια βρέθηκε ξανά στο αντάρτικο και στον επαναστατικό αγώνα δίπλα σε άλλους λαούς, μέχρι που η CIA τον δολοφόνησε στη Βολιβία το 1967.
«Όσο ζούσαν οι μεγάλοι επαναστάτες, οι τάξεις των καταπιεστών τους καταδίωκαν συνεχώς και αντιμετώπιζαν τη διδασκαλία τους με την πιο άγρια μανία, με το πιο λυσσαλέο μίσος, (…) Ύστερα από το θάνατο τους γίνονται προσπάθειες να τους μετατρέψουν σε αβλαβή εικονίσματα (…) ευνουχίζοντας το περιεχόμενο της επαναστατικής διδασκαλίας, αμβλύνοντας και εκχυδαΐζοντας την επαναστατική της αιχμή.» Λένιν
Έτσι και το εκμεταλλευτικό σύστημα που τσακίζει τη ζωή και το μέλλον μας, αυτό με το οποίο ο Τσε συγκρούστηκε μέχρι τέλους, προσπαθεί να τον κάνει αβλαβές εικόνισμα, ένα trademark, ένα σύμβολο αποκομμένο από αυτά που υπηρετούσε σε όλη του τη ζωή.
Έτσι και διάφοροι συμβιβασμένοι με το σύστημα, που θέλουν να το διαχειριστούν από κυβερνητικές καρέκλες, που διαφημίζουν ένα καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο, αλλά και διάφοροι που θεωρούν ότι ο αγώνας ξεκινά και τελειώνει με ξέσπασματα, προσπαθούν να μετατρέψουν τον Τσε σε ακίνδυνη σημαία, διαστρεβλώνοντας τις ιδέες και τη δράση του.
Ο Τσε αφιέρωσε τη ζωή του για να ζήσουν οι λαοί σε έναν καλύτερο κόσμο, για την ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος. Αφιέρωσε τη ζωή του για να πάρει ο λαός τα μέσα παραγωγής, τον πλούτο που παράγει και την εξουσία στα χέρια του: «Ο λαός δεν μπορεί ούτε να ονειρευτεί την κυριαρχία αν δεν υπάρχει μια εξουσία που να ανταποκρίνεται στα συμφέροντα και στις προσδοκίες του. Λαϊκή εξουσία δεν σημαίνει μονάχα το ότι τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου, η αστυνομία, τα δικαστήρια και όλα τα όργανα της κυβέρνησης πρέπει να βρίσκονται στα χέρια του λαού. Σημαίνει επίσης πως και τα όργανα της οικονομίας πρέπει κι αυτά να περάσουν στα χέρια του λαού» (Τσε).
Είχε τεράστια εμπιστοσύνη στη δύναμη της εργατικής τάξης και του λαού: «Δεν είμαι απελευθερωτής. Δεν υπάρχουν τέτοιοι. Οι άνθρωποι μόνοι τους απελευθερώνουν τους εαυτούς τους» (Τσε). Επέλεξε και έγινε ένα με τους ανθρώπους του μόχθου: «Εάν τρέμεις από αγανάκτηση για κάθε αδικία, τότε είσαι σύντροφός μου» (Τσε).
Δεν λογάριαζε κόπους και θυσίες στον αγώνα. Δεν κυνηγούσε άμεσες, εύκολες λύσεις. Δεν υποκλινόταν στις δυσκολίες για να δικαιολογήσει την υποταγή. Η ρήξη και η επαναστατική ανατροπή του εκμεταλλευτικού συστήματος οδηγούσε κάθε του βήμα. Ηγήθηκε στην προσπάθεια για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού στην Κούβα και για την ικανοποίηση των κοινωνικών και λαϊκών αναγκών.
Στάθηκε στο πλευρό κάθε αγωνιζόμενου λαού. Πολέμησε το ρατσισμό και την προσπάθεια που κάνουν οι εχθροί μας να διαχωρίσουν τους λαούς: «Το πανεπιστήμιο θα πρέπει να βαφτεί με το χρώμα των μαύρων και με το χρώμα των μιγάδων. Θα πρέπει να βαφτεί με το χρώμα των εργατών και των αγροτών» (Τσε).
Οι ιμπεριαλιστές μπορεί να κατάφεραν να δολοφονήσουν τον Τσε, αλλά δεν κατάφεραν να σβήσουν τη φλόγα του αγώνα, γιατί παραμένουν οι λόγοι για τους οποίους αγωνίστηκε: η ταξική εκμετάλλευση και καταπίεση, η φτώχεια, η ανεργία και η εξαθλίωση των λαών. Γιατί παραμένουν αναγκαία και ρεαλιστικά τα ιδανικά για τα οποία πάλεψε: η κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, ο σοσιαλισμός.
Πάντα μπροστά μέχρι τη νίκη.
Συνεχίζουμε!
Ανθολόγιο σκέψεων για τον Τσε Γκεβάρα …
Με την ευκαιρία συμπλήρωσης 45 χρόνων από την δολοφονία του Τσε, στις 9 Οκτώβρη, το Ελληνικό Αρχείο Τσε Γκεβάρα – Guevaristas ζήτησε από φίλους και αναγνώστες να γράψουν το δικό τους μήνυμα, να εκφράσουν την δική τους άποψη μέσα σε λίγες λέξεις, γραμμές η παραγράφους! Εδώ δημοσιεύονται τα μηνύματα που φτάνουν στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (guevaristas [παπάκι] mail [dot] com) αλλά και στην σελίδα μηνυμάτων (inbox) του Guevaristas στο Facebook:
«Ξέρεις θα μπορούσες να ‘σουν άλλος
αλλά εσύ προτίμησες να πνίξεις το λαίμαργο αετό
Τι να την κάνεις τη δόξα που σου αξίζει ;
Δε σου χρειάζεται , δεν είσαι μικρός -πια- Ανήσυχε
Εσύ , είχες ένα όραμα να ζωγραφίζεται
με χρώματα έντονα και κόκκινα
στο λευκό καμβά του νου σου .
-Και δεν αρκέστηκες ποτέ και ευτυχώς !-
Για αυτό λοιπόν και εγώ σου γράφω απόψε,
να κλέψω λίγο κουράγιο απο τη λάμψη του γέλιου σου
το γεναιόδωρο.
Γιατί ,
Αυτή η υγρασία με φέρνει πιο κοντά στη
ζούγκλα της αθώας ανεξαρτησίας σου
Γιατί ,
Αυτή η μυρωδιά της πυρίτιδας με αποπλανεί
συστήνοντας με στα κρυφά με την ουτοπία σου!
Όμως , πες μου ψυχή χαραγμένη στις καρδιές μας
Αυτή η νύχτα , αυτή που κοίταξες τα
άστρα για τελευταία φορά πες μου τι σου ‘πε
Σου ψιθύρισε αμαρτωλά στ’ αυτί με τον αέρα
να σε φιλά με ελπίδα στο μέτωπο πως θα νικήσουμε ;
Ή απλά και βουβά που σε ζήλευε
-όπως συνήθιζε χωρίς ψυχή που ήταν –
σε αποχαιρέτησε ;
Απόψε,
Πές μου αθάνατε Θνητέ
σύντροφε και αδερφέ
κρατάμε ή δε;»
– Τάσος Πολίτης, ποίημα που έγραψε για τον Τσε στην πρώτη λυκείου.
«For me Che symbolizes the love for freedom and equal opportunities and justice for everyone of us.«
– Apostolos Karavias, Chemist, Athens – GR.
«Θάρρος, τόλμη, αυτοθυσία, ευαισθησία. Με αυτές τις λέξεις περιγράφω τον Τσε. Αυτός ο αγωνιστής συμβολίζει τα όνειρά μου και τον αγώνα μου για έναν καλύτερο κόσμο.»
– Πολυξένη Φ.
«ο che για εμενα συμβολιζει την ουτοπια αυτο που ο καθε ανθρωπος θα ήθελε να ειναι αριστερος η δεξιος…προσωπικα οι πραξεις του μου εχουν διδαξει πολλα για τον σκοπό της ζωής και οι ρήσεις του και οι πράξεις του με εχουν βοηθήσει να γινω καλύτερος άνθρωπος…».
– Panos Senegalezos.
«Όλα έχουν ειπωθεί για τον Αργεντινό. Και θα επαναλαμβάνονται κάθε τόσο, όσο οι ανάγκες εξακολουθούν να παραμένουν οι ίδιες με εκείνες των δικών του καιρών.
Ο Γκεβάρα θα παραμένει πάντα το αγνό, άφθαρτο σύμβολο που αντιστέκεται σε ότι ντροπιάζει και μικραίνει τον άνθρωπο. Με την ύπαρξή του και το δρόμο που διάλεξε, απέδειξε περίτρανα πως η γέννηση του »νέου ανθρώπου» -που ονειρευόταν- είναι εφικτή. Ο Μαρξισμός -που ο Τσε τόσο πιστά και συνειδητά ακολούθησε – παραμένει αξεπέραστος, »αφού οι συνθήκες που τον ανέδειξαν δεν ξεπεράστηκαν ποτέ», και θα αποτελεί πάντα το »θεμέλιο λίθο» στην οικοδόμηση αυτής της κοινωνίας – δημιουργίας του »νέου ανθρώπου». (Επειδή, συχνά στις αναφορές για τον Γκεβάρα, η βασική του ιδιότητα, αυτή του μαρξιστή, σκόπιμα τις περισσότερες φορές, ή από ανοησία παραλείπεται.)
Ο κομμουνιστής Γκεβάρα, θα συνεχίζει να συμβολίζει τον ανιδιοτελή αγώνα για μια κοινωνία των πολλών….. Μια κοινωνία δίκαιη, ισότιμη, αλληλέγγυα, βασισμένη στον Άνθρωπο…. που προσπαθεί να είναι καλύτερος για το σύνολο, που δεν επαναπαύεται, που δεν παραδίδεται, που αγωνίζεται και ονειρεύεται… ως την τελευταία ανάσα, ακόμα κι αν αυτή είναι ασθματική!
Εξάλλου χωρίς ρομαντικούς και ονειροπόλους, ποτέ δεν γύρισε σελίδα της ιστορίας…..».
– ΔΟΝ ΚΙΧΩΤΕΣ.
«Σαν άθεη η μόνη στιγμή που κατάλαβα τι δέος νιώθουν οι πιστοί προς οποιοδήποτε θεό ..ήταν όταν «γνώρισα» πολύ καλά τον che……….ελπίζω όλοι μα όλοι να δώσουν στον ευατο τούς την ευκαιρία να μάθουν τι προσέφερε αυτός ο δεύτερος προμηθέας στην ανθρωπότητα κ πόσο σημαντική ήταν η αυτοθυσία του για μας τούς νεότερους….!!!!.Σ αυτον το αιματοβαμμένο κόσμο…..κάθε φορά που τον σκέφτομαι γεμίζω ελπίδα…..σταματώ να φοβάμαι και προσπαθώ με τον τρόπο μου να του μοιάσω έστω κ στο απειροελάχιστο…..τον ευχαριστώ γιατί ειναι έμπνευση ….».
– Mariada Anta.
«Ο ΤΣΕ για μένα αποτελεί έμπνευση για κοινωνικούς αγώνες, για την υπεράσπιση του δικαίου, των κατατρεγμένων και περιφρονημένων συνανθρώπων μας».
– Mixalis, Athens.
«o Che Guevara gia mena einai o komantante, o epanastatis, to ergo pu aftos ksekinisai gia enan kosmo dikio kai axsio emis tha to teliosume! ATHANATOS hasta la victoria siempre!».
– Naso Haxhi, ATHINA.
[Αντί λέξεων, μια φωτογραφία].
– Arthur Tilley, Κύπρος.
«Παρ ότι η περιρρέουσα εντύπωση είναι ότι η «κυβερνητική» ή η «πολιτική- ιδεολογική» περίοδος του Τσε ήταν η αναγκαστική του αγρανάπαυση ή κάτι που τελικά δεν του πήγαινε και πολύ ή το έκανε αγγαρεία, τα κείμενά του αυτής της περιόδου δείχνουν το αντίθετο. Δείχνουν ότι ο ηρωικός αντάρτης μπόρεσε να είναι τέτοιος γιατί είχε βαθιά πεποίθηση και άποψη διαμορφώνοντας την ιδεολογία του με τα μεθοδολογικά εργαλεία του μαρξισμού. Ο ιδεολόγος ,στοχαστής , πολιτικός μπόρεσε να είναι τέτοιος , γιατί διαμόρφωσε και τεκμηρίωσε τα πιστεύω του μέσα στη φωτιά της ένοπλης πάλης και βίωσε πρωταγωνιστικά την ανώτατη μορφή της που είναι μια επανάσταση. Η ηρωική πλευρά του Tσε δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανέναν , όμως επιλεκτικά προβάλλεται η ρομαντική εκδοχή της θυσίας του. Όμως ο Τσε δεν πήγε στην Βολιβία να αυτοκτονήσει, πήγε για να νικήσει. Έπεσε στη μάχη όπως θα μπορούσε να πέσει και στην Κούβα και στις άλλες χώρες που κράτησε το τουφέκι.
Τέλος, υπήρξαν και γκρίζες δεκαετίες που κάποια φίλια (πόσο άραγε ?) επίσημα χείλη στην Ελλάδα και αλλού, ψιθύριζαν την ανεπίσημη προς τον Τσε κριτική του «αριβίστα», του «τυχοδιώκτη» κ.α κατά τα άλλα όμως , «ρομαντικού, τίμιου και αγνού επαναστάτη”. Όμως τελικά ο Τσε παρέμεινε – και προφανώς όχι τυχαία – αναμφισβήτητα το πιο αναγνωρίσιμο επαναστατικό σύμβολο του αιώνα που πέρασε, και εξακολουθεί να εμπνέει και σήμερα τις νέες γενιές επαναστατών. Το καθήκον λοιπόν όσων φιλοδοξούν να βρίσκονται σήμερα στην πλευρά της προόδου και της επανάστασης είναι η αποκάλυψη και προβολή αυτής της σχετικά αγνοημένης πλευράς του Τσε.»
– Βαγγέλης Γονατάς.
«Πιστεύω στην μεγάλη κληρονομιά που ο Επαναστάτης Τσε Γκεβάρα άφησε πίσω του… Οι θυσίες του δεν πήγαν χαμένες».
– Παναγιώτης Δ, Θεσσαλονίκη.
«For me Che was the greatest man of the 20th Century! I will always honor his memory!».
– Elisabeth, Montreal/Canada.
«Ποτέ άλλοτε στην ανθρώπινη ιστορία δεν υπήρξε άλλος άνθρωπος που να ενσάρκωσε τόσα όνειρα και τόσες ελπίδες τόσο πολλών ανθρώπων…» http://ixoi-siopis.blogspot.gr/2012/10/comandante-che-guevara.html.
– Stefanos Mantzaridis.
«Πώς είναι δυνατόν να νιώθεις νοσταλγία για έναν κόσμο τον οποίο δεν γνώρισες; » Το είπε Αυτός στο πρώτο ταξίδι του με τον Αλμπέρτο Γρανάδο στην »ανακάλυψη» της ηπείρου του…Το λέω κι εγώ τώρα, 45 χρόνια μετά…Δύσκολο να ειπωθούν λόγια για το μεγαλείο αυτού του Ανθρώπου! Ένα αντίο και ένα hasta la victoria siempre..»Κάθε άνθρωπος πρέπει να αισθάνεται στο μάγουλο του το χαστούκι που δίνουν στο μάγουλο οποιουδήποτε άλλου ανθρώπου». Και ναι! ο Τσε μπορεί να λέγεται Άνθρωπος…Hasta la victoria siempre λοιπόν…»
– Maria Gkalidou.
«φιγουρα ξωτικη και ταξιδιαρικη…. ο che συμβολιζει τον αγωνα…για καλυτερη κοινωνια και για να γινουμε καλυτεροι ανθρωποι!!! η διαρκη επανασταση για βελτιωση!! αγωνιστης,επαναστατης,ιδεολογος…ενας ανθρωπος που δεν εγινε τυχαια μυθος!!! ειχε τα παντα και τ αρνηθηκε για ισα δικαιωματα, για γινει η κοινωνια πιο αν8ρωπινη!! ο κοσμος θα ηταν πολυ καλυτερος αν ζουσε ο che…ή εστω υπηρχαν ατομα σαν κι αυτον… 45χρονια απο τη δολοφονια του κι ομως ειναι σαν να μην εφυγε ποτε απο κοντα μας!!!»
– Γιώτα, Κιλκίς.
«Ο Αργεντινος γιατρος,που αισθανθηκε την αδικια που βιωνει κι ο τελευταιος ανθρωπος στη γη σαν χαστουκι πανω στο δικο του προσωπο,και θυσιασε και τη ζωη του για να την εξαλειψει, δεν είναι ενας ηρωας , δεν είναι ένα αστερι. Ο Τσε, ο δικος μας Τσε, είναι ο ηλιος που ομορφαινει με την αιωνια (πλεον) παρουσια του το καδρο μιας πραγματικοτητας μιζερης και ζοφερης, και ζεσταινει τις καρδιες μας για να βρουμε τη δυναμη και τις αντοχες να την αλλαξουμε, να την γεμισουμε φως και χρωματα παρμενα από τα ονειρα και τα οραματα του αξεπεραστου επαναστατη. Δεν είναι τυχαιο που στα μερη κοντα στη Λα Ιγκερα της Βολιβιας, οι ανθρωποι ορκιζονται πως τον βλεπουν ζωντανο…»
– Mαρία Βερεμη, Χαλάνδρι.
Καρδιοχειρουργικό Κέντρο «Ερνέστο Γκεβάρα» / Cardiocentro Ernesto Guevara muestra excelentes resultados
Το καρδιοχειρουργικό κέντρο Ερνέστο Γκεβάρα, με έδρα την πόλη της Σάντα Κλάρα, πετυχαίνει ενα ποσοστό επιβίωσης 94,7% των ασθενών μετά τις χειρουργικές επεμβάσεις, ποσοστό συγκρίσιμο με τα διεθνή επίπεδα. Επαγγελματική αναγνώριση και καλό επίπεδο φροντίδας χαρακτηρίζουν το ιατρικό κέντρο που εξυπηρετεί τις επαρχίες Καμαγκουέι, Σάντκτι Σπίριτους, Σιενφουέγος, Σιέγο ντε Άβιλα και Βίγια Κλάρα της Κεντρικής Κούβας.
Σύμφωνα με τον Ραούλ Ντουένιας, διευθυντή του ιδρύματος, συχνά προτιμούν το κέντρο ασθενείς και από άλλες περιοχές της χώρας. Αυτό εξηγεί πώς μέσα στην τελευταία δεκαετία το «Ερνέστο Γκεβάρα» έχει μέσο όρο επεμβάσεων μεγαλύτερο από συναφή νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας, σε αναλογία με τον πληθυσμό που κανονικά εξυπηρετεί.
Το διάσημο καρδιοχερουργικό κέντρο της Σάντα Κλάρα ιδρύθηκε πριν 26 χρόνια, ως παράρτημα της χειρουργικής κλινικής Σελεστίνο Ερνάντες, και το 1998 έγινε αυτόνομη μονάδα και πήρε το όνομα του Τσε, μετά από αίτημα των εργαζομένων. Οι ισχυροί δεσμοί του αργεντινοκουβανού γιατρού με την πόλη «επέβαλαν» τη μετονομασία, γεγονός που έκτοτε λειτουργεί ως ερέθισμα για το λαό της περιοχής που σήμερα, όπως ολόκληρη η χώρα, θυμάται την δολοφονία του επαναστάτη, πριν 45 χρόνια στη Βολιβία.
El cardiocentro Ernesto Guevara, ubicado en la ciudad de Santa Clara, logra una supervivencia de 94,7 por ciento en las intervenciones quirúrgicas, comparable con los niveles internacionales.
Prestigio profesional y una buena atención caracterizan al centro sanitario que atiende a la población de las provincias de Camagüey, Sancti Spíritus, Cienfuegos, Ciego de Avila y Villa Clara.
Raúl Dueñas, director de la institución, explicó que no obstante la distribución territorial, otros pacientes del resto del país eligen este servicio.
Agregó que el cardiocentro ha mantenido un promedio de intervenciones, en el último decenio, superior al resto de sus similares en el país, en relación con la población que atiende.
Rememoró que la instalación asistencial, fundado hace 26 años, nació como un área del hospital clínico quirúrgico Celestino Hernández, y en 1998 pasó a unidad presupuestada, y fue entonces que se aprobó el nombre de Ernesto Guevara, a petición de los trabajadores.
Significó que el vínculo del médico argentino-cubano con esta ciudad imprimió fuerza a la nominación, convertida desde entonces en acicate para el colectivo que hoy, como en todo el país, recuerda el asesinato del guerrillero, el ocho de octubre de 1967 en Bolivia.
Juan Molina, de 47 años, custodio del hogar de ancianos de Palmira, provincia de Cienfuegos, padecía de una estenosis (estrechez) aórtica severa y fue intervenido en el ” Ernesto Guevara “, donde se recupera satisfactoriamente.
De la calidad del servicio, Molina destacó la excelencia en la atención médica, la higiene y el buen trato recibido de todos los trabajadores.
(Con información de AIN) / cubadebate.cu, Yannis Tsal via Sierra Maestra.
Ερνέστο Τσε Γκεβάρα: Η «γέννηση» ενός μαρξιστή-λενινιστή
Το άρθρο γράφτηκε το Οκτώβρη του 2012 με αφορμή την συμπλήρωση 45 χρόνων από την άνανδρη δολοφονία του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα στη Βολιβία στις 9 Οκτώβρη 1967.
Του Νίκου Μόττα*.
Μάρτης 1952, Χιλή. Ο Ερνέστο βγαίνει απ’ το δωμάτιο της ετοιμοθάνατης, ασθματικής γερόντισας. Στο μυαλό του, σαν πρόκα, είχε καρφωθεί το καρτερικό βλέμμα της άρρωστης γυναίκας που, παρά τα πρόβληματα υγείας της, μέχρι και πριν λίγους μήνες εργάζονταν ως καθαρίστρια για να τα βγάλει πέρα. Θα γράψει αργότερα στο ημερολόγιο του: «εκεί, στις τελευταίες ώρες για τους ανθρώπους των οποίων ο ορίζοντας δεν εκτείνεται πέρα από το αύριο, εκεί επικεντρώνεται η τραγωδία της ζωής του προλεταριάτου όλου του κόσμου […] Ως πότε θα συνεχιστεί αυτή η τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε μια παράλογη διαίρεση, στις κοινωνικές τάξεις; Είναι κάτι στο οποίο δεν μπορώ να απαντήσω εγώ, αλλά είναι καιρός οι κυβερνώντες να αφιερώσουν λιγότερο χρόνο στην προπαγάνδα της ποιότητας των καθεστώτων τους και περισσότερα χρήματα, πολύ περισσότερα, για έργα κοινωνικής ωφέλειας» [1]. Ήταν ίσως η πρώτη φορά που ο, 24χρονος τότε, Ερνέστο Γκεβάρα ντε λα Σέρνα, φοιτητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Μπουένος Άϊρες, έρχονταν σε επαφή με την σκληρή πραγματικότητα της εργατικής τάξης της λατινικής Αμερικής. Η απαρχή ίσως μιας πολιτικής συνειδητοποίησης που μετέτρεψε έναν αστό φοιτητή, “ένα παιδί του περιβάλλοντος του” σύμφωνα με τον ίδιο τον Γκεβάρα, σε ατρόμητο μαρξιστή αντάρτη, πρωταγωνιστή της εποποιίας της κουβανικής Επανάστασης.
Εάν δεν είχε ικανοποιήσει την περιέργεια του να γνωρίσει την λατινική ήπειρο, ο Ερνέστο ίσως να μην μετατρέπονταν ποτέ σε “Τσε”. Ο ίδιος θα γράψει αργότερα στην εισαγωγή των απομνημονευμάτων του νεανικού ταξιδιού που πραγματοποίησε με το φίλο του Αλμπέρτο Γκρανάδο, πως τα όσα είδε και έζησε τον άλλαξαν. «Το πρόσωπο που έγραψε αυτές τις σημειώσεις “πέθανε” μόλις ξαναπάτησε το πόδι του στη γη της Αργεντινής και αυτός που τις τακτοποιεί και τις «ξαναχτενΐζει», «εγώ», δεν είμαι εγώ. Δεν είμαι ο ίδιος, εσωτερικά τουλάχιστον. Τούτη η άσκοπη περιπλάνηση στη «Μεγάλη Αμερική Μας» με άλλαξε περισσότερο απ’ ό,τι πίστευα» [2]. Τι βίωσε όμως ο νεαρός Γκεβάρα στη “μεγάλη λατινική ήπειρο” που ενστάλαξε μέσα του την ανάγκη να υπερασπιστεί – δίνοντας και τη ζωή του ακόμη – το δικαίωμα των ανθρώπων για μια καλύτερη και δικαιότερη κοινωνία, χωρίς ταξικές και άλλες διακρίσεις;
Το Μάρτη του 1952 ο Γκεβάρα και ο Γκρανάδο επισκέπτηκαν τα μεταλλεία της Τσουκικαμάτα, στην Χιλή. Εκεί ο Ερνέστο γίνεται κοινωνός της καθημερινότητας του λατινοαμερικάνικου προλεταριάτου, των ταξικών ανισοτήτων και του αγώνα των χιλιανών μεταλλωρύχων για το μεροκάματο. Εκεί θα περάσει ένα βράδυ, μέσα στο κρύο, με ένα ζευγάρι κομμουνιστών που διώκονταν για τα πολιτικά τους φρονήματα. Ο νεαρός αργεντίνος, γόνος εύπορης (για τα δεδομένα της εποχής) μεσοαστικής οικογένειας, αντιλαμβάνεται για πρώτη φορά έναν κόσμο διαφορετικό από αυτόν που γνώριζε μέχρι τότε. Αυτή του η αντίληψη ενισχύεται στον χώρο των μεταλλείων, εκεί όπου, όπως θα γράψει αργότερα ο ίδιος, «η ψυχρή αποτελεσματικότητα και η ανίσχυρη μνησικακία συμβαδίζουν στο μεγάλο ορυχείο, ενωμένες, παρά το μίσος, από την κοινή ανάγκη επιβίωσης από τη μια μεριά και κερδοσκοπίας απ’ την άλλη» [3]. Η μαρξιστική θεωρία των βιβλίων μετουσιώνεται στα μάτια του Γκεβάρα σε ζωντανή εικόνα, καθώς αρχίζει να του γίνεται βίωμα η ασυμβατότητα των συμφερόντων αυτού που παράγει τον πλούτο (εργάτες) και αυτού που τον καρπώνεται (καπιταλιστές – εν προκειμένω η πολυεθνική Chile Exploration Company). «Προβλέποντας ότι θα βγουν απο δω εκατομμύρια δολάρια, κι ότι για την ώρα εξορύσσονται ενενήντα χιλιάδες τόνοι μεταλλεύματος κάθε μέρα, καταλαβαίνει κανείς ότι η εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο δεν πρόκειται να σταματήσει σύντομα» [4] γράφει σε ένα απόσπασμα των απομνημονευμάτων του ταξιδιού του, στο οποίο μνημονεύει τους εργάτες των μεταλλείων που έχασαν τη ζωή τους στην προσπάθεια να εξασφαλίσουν ένα κομμάτι ψωμί.
Η νεανική αστική συνείδηση του Ερνέστο Γκεβάρα ριζοσπαστικοποιείται, οδηγούμενη στον μαρξισμό, καθώς παγιώνονται μέσα του δύο αντιλήψεις: πρώτον, η εγκληματική φύση του ιμπεριαλισμού ως παράγοντα διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων στη λατινική Αμερική και δεύτερον, η ανάγκη της πλήρους και οριστικής χειραφέτησης της εργατικής τάξης απ’ το κεφάλαιο ως προαπαιτούμενο για την εξάλειψη των ανισοτήτων αυτών. Το παράδειγμα υπήρχε και είχε λάβει χώρα τέσσερις δεκαετίες πριν, με την Οκτωβριανή Επανάσταση. Οι ηγετικές προσωπικότητες του Βλαντιμίρ Λένιν και του Ιωσήφ Στάλιν ωθούν το Γκεβάρα στην αναζήτηση πολιτικών προτύπων, λαμβάνοντας υπ’ όψη το γεγονός ότι η ΕΣΣΔ αποτελούσε το αντίπαλο δέος στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό της εποχής. Αργότερα, τη δεκαετία του ’60, στα χρόνια της θητείας του ως σημαίνων στέλεχος της επαναστατικής κυβέρνησης της Κούβας, ο Τσε θα ασκήσει δριμεία κριτική, μέσα από τα γραπτά του, στην σοβιετική πολιτική οικονομία και γραφειοκρατία ως αποκλίνουσα από τα λενινιστικά ιδεώδη.
Ο νεαρός όμως Ερνέστο του 1953 εμπνέεται από την φυσιογνωμία του Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς Στάλιν, του ανθρώπου που συνέβαλε αποφασιστικά στην συντριβή του ναζισμού κατά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε ένα ταξίδι του στη Γουατεμάλα, το 1954, γράφει στη θεία του Βεατρίκη: «Στο Ελ Πάσο είχα την ευκαιρία να περάσω από τα εκτεταμένες εγκαταστάσεις της United Fruit Company. Για άλλη μια φορά πείστηκα για το πόσο απαίσια είναι αυτά τα καπιταλιστικά χταπόδια. Ορκίστηκα τότε μπροστά σε μια εικόνα του παλαιού και πολυθρηνημένου συντρόφου μας Στάλιν, ότι δεν θα ησυχάσω μέχρι να εξοντωθούν τα χταπόδια αυτά» [5]. Λίγα χρόνια αργότερα, το Δεκέμβρη του 1957, εν μέσω του αντάρτικου αγώνα στην Σιέρρα Μαέστρα, ο Τσε θα επανέλθει στον Στάλιν σε μια επιστολή του προς τον σύντροφο και συναγωνιστή Ρενέ Ράμος Λατούρ: «Πρέπει να μελετήσεις τον Στάλιν στο ιστορικό πλαίσιο που κινήθηκε, όχι να τον δεις (αποκλειστικά) ως ένα είδος αγριανθρώπου, αλλά στα συγκεκριμένα ιστορικά όρια». Τα «χταπόδια» του Ιμπεριαλισμού, λοιπόν, έμελλε να είναι ο εχθρός τον οποίο ο Τσε, με σταλινικό πείσμα και πυγμή, θα πολεμούσε μέχρι το τέλος της ζωής του.
Η περίοδος της διαμονής του στη Γουατεμάλα υπήρξε καθοριστική. Έχοντας ήδη εντρυφήσει στον μαρξισμό, ο νεαρός αστός ταξιδιώτης των προηγουμένων μηνών μετατρέπονταν σταδιακά σε κομμουνιστή έτοιμο να ριχτεί στη μάχη για την υπεράσπιση των ιδανικών που “χτίζονταν” μέσα του. Σύμφωνα με τον κουβανό Μάριο Νταλμάου, ο οποίος γνώρισε τον Τσε στη Γουατεμάλα, ο Τσε είχε ήδη «πολύ ξεκάθαρη μαρξιστική σκέψη», έχοντας διαβάσει «ολόκληρη μαρξιστική βιβλιοθήκη» [6]. Τη μελέτη του μαρξισμού ο Γκεβάρα την συνέχισε και στο Μεξικό όπου συνέχισε να εμβαθύνει στις μεγάλες αλήθειες που έκρυβε το «Κεφάλαιο» του Καρλ Μαρξ, το «μνημείο της ανθρώπινης εξυπνάδας» όπως το αποκαλούσε ο ίδιος.
Τον Ιούνη του 1954 η Γουατεμάλα δέχεται επίθεση από βομβαρδιστικά των ΗΠΑ – ο Γκεβάρα εξοργίζεται: «Οι γιάνκηδες έβγαλαν επιτέλους τη μάσκα του “καλού” που τους είχε φορέσει ο Ρουσβελτ και τώρα προκαλούν τη μήνη. Υπάρχει πραγματικά κλίμα μάχης» θα γράψει στη μητέρα του στις 20 Ιούνη [7]. Ταυτόχρονα, η στενή επαφή του με την, μαρξιστικών πεποιθήσεων, περουβιανή οικονομολόγο Ίλδα Γκαδέα, την οποία θα παντρευτεί το 1955, ριζοσπαστικοποιεί περαιτέρω την πολιτική του σκέψη. Σε αυτό ασφαλώς συμβάλει και η εντατικοποίηση της ιμπεριαλιστικής παρεμβατικότητας στη χώρα με στόχο την πτώση της κυβέρνησης του δημοκρατικά εκλεγμένου Γιακόμπο Άρμπενς. Αναφερόμενος στην αλληλεγγύη και το δυναμισμό που επιδεικνύουν οι κομμουνιστές της χώρας γράφει τον Ιούλη του ’54 στη μητέρα του: «Οι κομμουνιστές κράτησαν την πίστη και την συντροφικότητα τους ζωντανή και είναι η μόνη οργάνωση που ακόμη αντιστέκεται. Αξίζουν πιστεύω τον σεβασμό και αργά η γρήγορα και ‘γω ο ίδιος θα γίνω μέλος του κόμματος» [8].
Στη Γουατεμάλα ο Τσε είδε να ξεδιπλώνεται μπροστά στη μάτια του η ωμή φύση του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Στο μυαλό του ήρθαν οι εικόνες των φτωχών αυτόχθονων περουβιανών, στη Λίμα και το Μάτσου Πίτσου, που δούλευαν σαν είλωτες για ένα κομμάτι ψωμί στην ίδια τους την πατρίδα – την ίδια στιγμή που τα μέσα παραγωγής και ο πλούτος της χώρας ανήκε στους απογόνους εύπορων ευρωπαίων αποικιοκρατών. Η “δική του Αμερική” – αυτή του Σιμόν Μπολίβαρ, του Εμιλιάνο Ζαπάτα, του Χοσέ Μαρτί, του μαρξιστή φιλοσόφου Μαριάτεγκι, του Πάμπλο Νερούδα – δεν ήταν παρά ένα βιλαέτι του, κατά Λένιν, μονοπωλιακού καπιταλισμού που κατέτρωγε τις σάρκες της λατινοαμερικάνικης εργατικής τάξης. Ο Γκεβάρα αντιλήφθηκε ότι δεν αρκεί να νιώθει συμπόνια για τους φτωχούς και κατατρεγμένους, αλλά έπρεπε να κάνει κάτι γι’ αυτό. Η πλήρης αδυναμία και διστακτικότητα της “αριστερής” κυβέρνησης του Άρμπενς να τα βάλει με τον ντόπιο και ξένο καπιταλισμό διαμορφώνει μέσα του μια ισχυρή πεποίθηση: ο μόνος δρόμος για την απελευθέρωση των λαών είναι η αταλάντευτη ταξική πάλη ενάντια στο μεγάλο κεφάλαιο και τους υπηρέτες του, η μηδενική ανοχή απέναντι στα «καπιταλιστικά χταπόδια». Σε αυτήν την πεποίθηση έμεινε πιστός μέχρι και το τέλος της ζωής του. Το 1965, δύο μόλις χρόνια πριν την άνανδρη δολοφονία του στη Βολιβία και έχοντας ιδεολογικά “ανδρωθεί” μέσα απ’ την εμπειρία της κουβανικής επανάστασης, θα γράψει στο τελευταίο γράμμα προς τους γονείς του: «Ο μαρξισμός μου έχει βαθιές ρίζες και έχει εξαγνισθεί. Πιστεύω στην ένοπλη πάλη σαν μοναδική λύση για τους λαούς που αγωνίζονται για την απελευθέρωση τους και είμαι συνεπής με τις πεποιθήσεις μου» [9].
Ο Τσε δεν έτρεφε αυταπάτες. Τα όσα είχε δει και βιώσει στις χώρες της λατινικής Αμερικής που ταξίδεψε, μεταξύ 1951 και 1956, είχαν ριζώσει μέσα του μιαν αλήθεια: καμία “εθνική επανάσταση” της οποίας θα ηγούνταν η ντόπια μπουρζουαζία δεν ήταν πραγματική επανάσταση. Όπως έδειξε και η εμπειρία της Κούβας, η αστική τάξη – όσο ριζοσπαστικοποιημένη κι’ αν εμφανίζονταν και όσες διαφορές και αν είχε με το ξένο ιμπεριαλιστικό κεφάλαιο – κατέληγε πάντα συμμαχική δύναμη των αντεπαναστατικών δυνάμεων. Όπως ο Μαρξ επέκρινε το 1844 την στάση της τότε γερμανικής μπουρζουαζίας απέναντι στη φεουδαρχική μοναρχία, έτσι και ο Γκεβάρα βάζει στο στόχαστρο του την, υποταγμένη στα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα, λατινοαμερικάνικη αστική τάξη της εποχής του. «Η μεγαλοαστική τάξη δεν διστάζει να συμμαχήσει με τον ιμπεριαλισμό και τους μεγάλους αγροκτηματίες για να πολεμήσουν το λαό και να φράξουν το δρόμο προς την επανάσταση»γράφει το 1963 [10]. Γι’ αυτό έπρεπε να υπάρχει μια επαναστατική εμπροσθοφυλακή. Για τον Τσε, ο λενινισμός του 1917 παρείχε ένα λαμπρό παράδειγμα στον αγώνα για τη λαϊκή εξουσία. «Εάν υπήρχε μια προλεταριακή πρωτοπορία που να ήταν ικανή να προβάλει τις ουσιώδεις διεκδικήσεις του προλεταριάτου, να δεί καθαρά που πρέπει να στραφεί, και να επιχειρήσει να καταλάβει την εξουσία, για να εγκαταστήσει μια νέα κοινωνία θα ήταν δυνατόν να τραβήξει μπροστά παρακάμπτοντας τα εμπόδια» σημείωνε σε πολιτικό του κείμενο [11].
Κατά τη διάρκεια της κουβανικής επανάστασης ο Γκεβάρα σχηματίζει την άποψη πως, με τις επικρατούσες τότε συνθήκες (στην Κούβα η εργατική τάξη ήταν ακόμη αδύναμη και ανοργάνωτη) και δεδομένης της πολιτικής δειλίας που επιδείκνυε η πλειοψηφία της αριστεράς στη λατινική Αμερική, το αντάρτικο ήταν αναπότρεπτο για την ελευθερία των λαών. Παρά το γεγονός όμως ότι έδωσε βάση στον ανταρτοπόλεμο ως μέσο για το πέρασμα στη λαϊκή εξουσία, ο Τσε ουδέποτε υποτίμησε τους εργατικούς αγώνες. Το αντίθετο μάλιστα. Έβλεπε τον αντάρτικο αγώνα ως προμετωπίδα ενός γενικότερου επαναστατικού ρεύματος στο οποίο ασφαλώς ουσιαστικό ρόλο θα έπαιζε η ριζοσπαστικοποίηση της εργατικής τάξης. «Όσοι θέλουν να κάνουν αντάρτικο ξεχνώντας τον μαζικό αγώνα, σαν να επρόκειτο για αγώνες αντίθετους, είναι επικριτέοι» θα γράψει στο γνωστό του έργο “Ανταρτοπόλεμος, μια Μέθοδος”. Στα κείμενα του Τσε Γκεβάρα γίνεται κατανοητό ότι το να πάρει κάποιος το όπλο δεν είναι αυτοσκοπός. «Ο ειρηνικός αγώνας μπορεί να διεξαχθεί από μαζικά κινήματα» έγραφε, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονης κρίσης, με την προϋπόθεση όμως ότι υπάρχει ισχυρό, ριζοσπαστικό και μαζικό λαϊκό εργατικό κίνημα που θα παρέλυε το αστικό κράτος και θα έπαιρνε αυτό την εξουσία.
Η εμπειρία της Γουατεμάλας, παρ’ όλα αυτά, είχε αφήσει έντονα τα σημάδια της στην σκέψη του Τσε. Έγραφε, λοιπόν, αναφορικά με την ειρηνική – και σύμφωνα με τους αστικούς νόμους – κατάκτηση της εξουσίας: «Όταν μας μιλούν για κατάκτηση της εξουσίας με μιαν εκλογική διαδικασία, η ερώτηση μας είναι πάντα η ίδια: αν ένα λαϊκό κίνημα αρπάξει την κυβέρνηση κερδίζοντας τη μεγάλη λαϊκή ψήφο και αποφασίσει να αρχίσει τους μεγάλους κοινωνικούς μετασχηματισμούς που διαμορφώνουν το πρόγραμματα του, δεν θα βρεθεί τάχα αμέσως σε σύγκρουση με τις αντιδραστικές τάξεις της χώρας; Ο στρατός άραγε δεν υπήρξε πάντα όργανο αυτών των τάξεων; […] Με ένα λίγο-πολύ αιματηρό πραξικόπημα, η κυβέρνηση μπορεί να ανατραπεί και το παλιό παιχνίδι να ξαναρχίσει επ’ άπειρον» [12]. Αυτό δεν συνέβη ουσιαστικά στην Χιλή του Αλιέντε τον Σεπτέμβρη του 1973; Επομένως, ο ένοπλος αγώνας ήταν το έσχατο καταφύγιο των καταπιεσμένων (αγροτική και εργατική τάξη) όταν ο πολιτικός, ταξικός αγώνας απέναντι στο αστικό κατεστημένο δεν είναι εφικτός ή δεν θεμελιώνονταν στο ξερίζωμα των μονοπωλίων και της δύναμης της αστικής τάξης. Βιώνοντας την πολιτική κατάσταση στη Γουατεμάλα, τη Βολιβία και, ασφαλώς, στην Κούβα ο Τσε οδηγήθηκε σε αυτό το συμπέρασμα.
Κατά τη διάρκεια της σύντομης συμμετοχής του στην επαναστατική κουβανική κυβέρνηση του Φιντέλ Κάστρο ο Γκεβάρα θα μελετήσει σε βάθος τη μαρξιστική και λενινιστική πολιτική οικονομία και θα πρωταγωνιστήσει σε μια σειρά από μεταρρυθμίσεις που άλλαξαν την Κούβα: μεγάλης κλίμακας αγροτική μεταρρύθμιση, εκστρατεία κατά του αναλφαβητισμού, κοινωνικοποίηση χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, ίδρυση ερευνητικών και αναπτυξιακών κέντρων για την εκβιομηχάνιση, προώθηση διακρατικών εμπορικών συμφωνιών μεταξύ Κούβας, Σοβιετικής Ένωσης και Κίνας. Για τον Τσε, η εντρύφηση στο μαρξισμό ήταν μια διαρκής διαδικασία συνεχούς εκμάθησης, κριτικής προσέγγισης και ανάλυσης της κοινωνικής και ιστορικής πραγματικότητας. Κάτω από τον μπερέ του ατρόμητου αντάρτη, υπήρχε ένας ακούραστος μελετητής των θεωριών των Μαρξ, Ένγκελς και Λένιν και τέτοιος παρέμεινε μέχρι το τέλος. Γι’ αυτο άλλωστε προέτρεπε και τη νέα γενιά, τους νέους κομμουνιστές, να μελετούν, να συζητούν, να οργανώνουν σχολές μαρξισμού.
Η πολιτική σκέψη του Τσε Γκεβάρα (η οποία, ασφαλώς, είναι αδύνατο να εξαντληθεί στις γραμμές ενός μόνο άρθρου) περέμεινε ανολοκλήρωτη και και η, ούτως η άλλως, σπουδαία συνεισφορά του ημιτελής καθώς οι σφαίρες του ιμπεριαλισμού έκοψαν το νήμα της ζωής του στις 9 Οκτώβρη 1967 στο χωριό Λα Ιγκέρα της Βολιβίας. Καμία σφαίρα όμως, όσο ισχυρή κι’ αν είναι, δεν στάθηκε ικανή να σβήσει την επαναστατική κληρονομιά του κομμουνιστή Ερνέστο Γκεβάρα ντε λα Σέρνα που δεν του αρκούσε “να ερμηνεύει τον κόσμο” αλλά, όπως θα’ γραφε κι’ ο Μαρξ, “προσπάθησε να τον αλλάξει”. Μια κληρονομιά βαθιά πολιτική, φωτεινός φάρος για όσους δε διστάζουν “να είναι ρεαλιστές” και να ζητάνε “το αδύνατο” σε δύσκολες εποχές…
* Ο Νίκος Μόττας είναι υποψ. διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας & ιδρυτής του Ελληνικού Αρχείου Τσε Γκεβάρα.
Ελληνικό Αρχείο Τσε Γκεβάρα © Guevaristas 