Ο Αλμπέρτο Κόρντα ήταν ο φωτογράφος που απαθανάτισε τον Ερνέστο Γκεβάρα στην πλέον διάσημη εικόνα του – αυτήν του Guerillero Heroico. Η φωτογραφία ελήφθη στις 5 Μαρτίου 1960 στην Αβάνα της Κούβας και έκτοτε παρέμεινε σήμα-κατατεθέν του αργεντίνου επαναστάτη κάνοντας το γύρο του κόσμου.
Ο Κόρντα γεννήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1928 στην Αβάνα και πέθανε το Μάη του 2001 στο Παρίσι. Το αληθινό του όνομα ήταν Αλμπέρτο Ντίαζ Γουτιέρες. Υπήρξε στενός φίλος του Φιντέλ Κάστρο και προσωπικός του φωτογράφος από την εποχή της επανάστασης κατά του καθεστώτος Μπατίστα. Πριν την ενασχόληση του με τη φωτογραφία εργάστηκε σε πολλές διαφορετικές δουλειές. Στην αρχή της σταδιοδρομίας του εργάστηκε ως βοηθός φωτογράφου και μετέπειτα διακρίθηκε ως φωτογράφος μόδας. Αργότερα εγκατέλειψε την εμπορική φωτογραφία γιά να ασχοληθεί με το φωτορεπορτάζ (φωτοδημοσιογραφία). Από το 1959 εργάστηκε στην κουβανική εφημερίδα Revolución. Στα καθήκοντα του, ως ο «φωτογράφος της επανάστασης», ήταν να αποθανατίζει τον Τσε και τον Φιντέλ σε διάφορες στιγμές των δημόσιων δραστηριοτήτων τους. Χαρακτηριστική είναι η φωτογραφία του Τσε να ψαρεύει μαζί με τον Έρνεστ Χέμινγουέϊ.
Με το προσωνοίμιο «Che» (Τσε) είναι γνωστός παγκοσμίως ο Ερνέστο Γκεβάρα. Η συνήθεια του να χρησιμοποιεί την έκφραση αυτή σε καθημερινές φράσεις αποτέλεσε το λόγο που του προσδώθηκε το ψευδώνυμο. Σε αρκετές χώρες όπου ομιλείται η ισπανική γλώσσα η έκφραση «Τσε» – χρησιμοποιούμενη κυρίως στην καθομιλουμένη αργκό – αποτελεί προσφώνηση του τύπου «φίλε», «αδελφέ», «μεγάλε». Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η αντίστοιχη ισπανική φράση των αγγλικών εκφράσεων «man», «dude», «bro».
Η έκφραση «Τσε» χρησιμοποιείται κυρίως στην Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Δεν είναι όμως απίθανο να ακουστεί σε δρόμους της Παραγουάης, του Περού ή και της Βραζιλίας. Κατά την Κουβανική Επανάσταση, η εμμονή του Γκεβάρα στη χρήση της προσφώνησης αυτής ήταν αρκετά αξιοπερίεργη γιά τους λοιπούς λατινοαμερικάνους συντρόφους του που, έπειτα από ένα διάστημα, καθιερώθηκε ως το μόνιμο σύντομο όνομα του Ερνέστο. Έτσι, ο αργεντίνος κομαντάντε ονομάζονταν απλώς ως «El Che» και με αυτό μάλιστα το ψευδώνυμο υπέγραψε τα πρώτα χαρτονομίσματα της Κεντρικής Τράπεζας που εξέδωσε η Επαναστατική κυβέρνηση της Κούβας.
Η επονομαζόμενη Αγροτική Μεταρρύθμιση υπήρξε μια από τις πρώτες προτεραιότητες της κυβέρνησης Κάστρο μετά την Επανάσταση. Αποτέλεσε μιά σειρά νόμων, από το 1959 έως το 1963, με στόχο την αναδιανομή της γης. Έβαζε τέλος στην ιδιοκτησία των μεγαλοτσιφλικάδων της εποχής και παρέδωσε μεγάλες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης τόσο στο εργατικό (αγροτικό) δυναμικό της χώρας όσο και στο κράτος. Προς αυτήν την κατεύθυνση ιδρύθηκε το 1959 το Εθνικό Ινστιτούτο Αγροτικής Μεταρύθμισης (INRA) επικεφαλής του οποίου τέθηκε ο Τσε Γκεβάρα, υπουργός Βιομηχανίας της πρώτης Επαναστατικής κυβέρνησης.
Το πρώτο δείγμα των προθέσεων της νέας κουβανικής κυβέρνησης είχε δώσει ο ίδιος ο Τσε κατά τη διάρκεια ομιλίας του τον Ιανουάριο του 1959: «η αγροτική μεταρρύθμιση θα επαναφέρει την κοινωνική δικαιοσύνη». Στις 17 Μαϊου 1959 τέθηκε σε ισχύ ο νέος Αγροτικός Νόμος που περιόριζε το μέγεθος των αγροκτημάτων σε 13 τετραγωνικά χιλιόμετρα και των κατοικιών σε αυτά σε 4 τετραγωνικά χλμ. Κτήματα μεγαλύτερου μεγέθους απαλλοτριώνονταν και περνούσαν στα χέρια του Κράτους με σκοπό την αναδιανομή τους σε ίσες ποσότητες σε αγρότες. Ταυτόχρονα, ο νόμος απαγόρευε την ιδιοκτησία ζαχαρότευτλων από ξένους, ιδιώτες η επιχειρήσεις.
Συνολικά κατασχέθηκαν 1.942 τετραγωνικά χιλιόμετρα αγροτικής γης που ανήκαν σε εταιρείες αμερικανικών συμφερόντων. Δημιουργήθηκαν αγροτικές κοινότητες στο μοντέλο των σοβιετικών «Κολχόζ».
Η ιστορική πόλη της Σάντα Κλάρα (ιδρύθηκε το 1689) είναι η πρωτεύουσα της επαρχίας Βίγια Κλάρα στην Κούβα. Βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα της χώρας και η ιστορία της είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με κορυφαίες στιγμές της Κουβανική επανάστασης. Στις 29 Δεκεμβρίου 1958 ο αντάρτικος στρατός του Φιντέλ Κάστρο εισήλθε στην πόλη απελευθερώνοντας την από τις στρατιωτικές δυνάμεις του Μπατίστα, δίνοντας καθοριστικό χτύπημα στο δικτατορικό καθεστώς και ανοίγοντας το δρόμο γιά την επέλαση των μπαρμπούδος προς την πρωτεύουσα Αβάνα. Η κατάκτηση της Σάντα Κλάρα έγινε από τις φάλαγγες του Τσε και του Καμίλο Σιενφουέγος, σε μια απ’ τις πλέον επικές μάχες της επανάστασης. Δώδεκα ώρες μετά την πτώση της πόλης, ο Φουλχένσιο Μπατίστα εγκατέλειψε τη χώρα.
Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΑΝΤΑ ΚΛΑΡΑ
Τα τμήματα υπό την καθοδήγηση του Γκεβάρα μετακινήθηκαν από τις 28 Δεκεμβρίου από το λιμάνι του Καϊμπαριέν δια μέσου του τοπικού οδικού δικτύου στην Σάντα Κλάρα. Εν τω μεταξύ, κυβερνητικές δυνάμεις στην στρατιωτική βάση του Καμαϊουάνι εγκατέλειψαν τις θέσεις τους, με αποτέλεσμα η μετακίνηση των επαναστατών να συνεχιστεί ανενόχλητα. Τα χαράματα τα επαναστατικά τμήματα βρίσκονταν στο Πανεπιστήμιο της πόλης.
Οι επαναστατικές δυνάμεις, 300 ένοπλοι, διαιρέθηκαν σε δύο ομάδες ομάδες. Η νότια ομάδα ήρθε αντιμέτωπη με τις δυνάμεις του Συνταγματάρχη Κασίγιας Λουμπούϊ. Το επονομαζόμενο «τάγμα αυτοκτονίας» της δεύτερης ομάδας υπό τον Ρομπέρτο Ροντρίγκεθ (ή «Ελ Βακερίτο»), εστάλη από τον Γκεβάρα να καταλάβει τον στρατηγικής σημασίας λόφο στα προάστια της πόλης, όπου βρίσκονταν το αρχηγείο των κυβερνητικών (μέσα σε ένα θωρακισμένο βαγόνι τρένου), χρησιμοποιώντας χειροβομβίδες. Εντός σύντομου χρονικού διαστήματος η ομάδα του Ροντρίγκεθ έτρεψε σε φυγή τους κυβερνητικούς, οι οποίοι κατέφυγαν σε κέντρο της πόλης, ενώ οι υπόλοιποι παραδόθηκαν.
Εντός της πόλης, έλαβαν μέρος σποραδικές οδομαχίες, ενώ οι επαναστατικές δυνάμεις υπό τον Ρολάνδο Κουμπέλα, υποστηρίχθηκαν ενεργά και από πολίτες, οι οποίοι τους παρείχαν βόμβες μολότωφ. Οι κυβερνητικοί παρόλο που είχαν υποστήριξη από την αεροπορία και από τεθωρακισμένα οχήματα δεν κατάφεραν παρόλα αυτά να απωθήσουν τους επιτιθέμενους.
Με την κατάληψη του θωρακισμένου τρένου στο οποίο αιχμαλωτίσθηκαν πολλοί κυβερνητικοί αξιωματικοί και κατασχέθηκε μεγάλη ποσότητα πυρομαχικών, το έργο του Γκεβάρα διευκολύνθηκε ανυπολόγιστα. Η ψυχολογική τροπή των γεγονότων όμως ήταν ακόμη πιο σημαντική καθώς τα περισσότερα οχυρά παραδόθηκαν στους επαναστάτες. Κατά το μεσημέρι της ίδιας μέρας ο Τσε Γκεβάρα μέσω ραδιοφωνικής εκπομπής ανακοίνωσε ότι και τα τελευταία προκαλύμματα του καθεστώτος Μπατίστα στην Σάντα Κλάρα παραδόθηκαν.
Πηγή: Wikipedia.
Σήμερα η Σάντα Κλάρα αριθμεί περί τους 240.000 κατοίκους και είναι απ’ τις πλέον διάσημες τουριστικές τοποθεσίες της Κούβας. Στην πόλη βρίσκεται το Μαυσωλείο του Τσε Γκεβάρα στο οποίο έχουν ταφεί τα οστά του, ενώ στο ίδιο σημείο υπάρχει μουσείο αφιερωμένο στον κορυφαίο επαναστάτη.
Χάρτης της ευρύτερης περιοχής της επαρχίας Βίγια Κλάρα.
Η Εθνική Κουβανική Εκστρατεία Αλφαβητισμού (Campaña Nacional de Alfabetización en Cuba) αποτέλεσε μια πανεθνικής εμβέλειας προσπάθεια της Επαναστατικής κυβέρνησης με σκοπό να μάθουν ανάγνωση και γραφή ένα περίπου εκατομμύριο κουβανοί. Ξεκίνησε στα τέλη του 1960 και διήρκησε ένα ολόκληρο χρόνο, λαμβάνοντας τέλος το Δεκέμβρη του 1961. Ο Τσε, ως μέλος της κυβέρνησης Κάστρο, υπήρξε από τους πλέον ένθερμους υποστηρικτές της Εκστρατείας, τονίζοντας την ανάγκη να δωθεί έμφαση στην εκπαίδευση του λαού.
Για την επίτευξη του μεγαλεπίβολου αυτού στόχου, περίπου 100.000 νέοι και νέες εργάστηκαν στην κουβανική ύπαιθρο, διδάσκοντας στους εργάτες και τους αγρότες. Ταυτόχρονα κινητοποιήθηκαν περίπου 260.000 κουβανοί, δάσκαλοι και εθελοντές. Το 1961 ονομάστηκε «Έτος Εκπαίδευσης» και τα αποτελέσματα της εκστρατείας υπήρξαν εξαιρετικά, καθώς υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 700.000 κουβανοί έμαθαν να διαβάζουν και να γράφουν. Έτσι, το ποσοστό του αλφαβητισμού σε εθνικό επίπεδο έφτασε, μέσα σε ένα χρόνο, το εντυπωσιακό 96%.
Η προσπάθεια ωστόσο δεν ήταν αναίμακτη. Αντεπαναστατικές, τρομοκρατικές ομάδες καθοδηγούμενες από τις Ηνωμένες Πολιτείες επιχείρησαν πολλές φορές να σαμποτάρουν την εκστρατεία, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους εννέα εθελοντές – δάσκαλοι και μαθητές.
Ο Ερνέστο Γκεβάρα Λυντς ήταν ο πατέρας του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα. Γεννημένος το 1900 στο Μπουένος Άιρες, ήταν απόγονος Βάσκων και Ιρλανδών μεγαλοαστών. Ο πατέρας του (και παππούς του Τσε), Ρομπέρτο Γκεβάρα Κάστρο είχε γεννηθεί στην Καλιφόρνια. H μητέρα του, Άννα Ίζαμπελ Λυντς, γεννήθηκε στην Ιρλανδία και μετανάστευσε στη Λατινική Αμερική σε νεαρή ηλικία. Ο Γκεβάρα-Λιντς πέθανε το 1982 στην Αβάνα.
Ο Χοσέ Μαρτί, ποιητής και κορυφαίος μαχητής της Κουβανικής ανεξαρτησίας, είναι από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες της ιστορίας της Κούβας. Αποτέλεσε σημείο αναφοράς και έμπνευσης γιά τους ηγέτες της Επανάστασης στο νησί και ιδιαίτερα γιά τον Τσε Γκεβάρα και τον Φιντέλ Κάστρο. Γεννημένος το 1853 στην Αβάνα από ισπανούς γονείς, άρχιζε να δημοσιεύει ποίηματα του σε τοπικές εφημερίδες σε ηλικία μόλις 16 ετών. Το 1869, η υποστήριξη που παρείχε μέσω των γραπτών του στους ξεσηκωμένους κουβανούς ενάντια στο αποικιοκρατικό καθεστώς, τον έβαλε σε σοβαρά προβλήματα. Συνελήφθη και καταδικάστηκε σε έξι χρόνια καταναγκαστική εργασία γιά προδοσία και υποκίνηση ανταρσίας. Με παρέμβαση των γονιών του η ποινή του μειώθηκε, ο ίδιος όμως εξορίστηκε στην Ισπανία. Ευρισκόμενος στην Ευρώπη ο Μαρτί σπούδασε Νομικά συνεχίζοντας ταυτόχρονα να γράφει γιά την κατάσταση που επικρατούσε στην Κούβα. Κατά την ίδια περίοδο χρειάστηκε να χειρουργηθεί δύο φορές προκειμένου να διορθωθεί η βλάβη που είχαν υποστεί τα πόδια του από τις χειροπέδες των φυλακών.
Το 1875 πηγαίνει στο Μεξικό όπου ξαναβρίσκεται με την οικογένεια του. Μέσα σε δύο χρόνια δημοσίευσε μεγάλο αριθμό ποιημάτων, όπως επίσης μεταφράσεις αλλά και ένα δικό του θεατρικό έργο το οποίο παίχτηκε σε θέατρο του Μεξικού. Επέστρεψε στην Κούβα το 1877 έχοντας αλλάξει το όνομα του αλλά έμεινε λιγότερο από ένα μήνα πριν φύγει γιά τη Γουατεμάλα, μέσω Μεξικού. Εκεί βρήκε δουλειά ως καθηγητής Φιλολογίας και παντρεύτηκε την Κάρμεν Ζάγιας Μπαζάν. Στη θέση του καθηγητή έμεινε ένα χρόνο καθώς παραιτήθηκε διαμαρτυρόμενος γιά την άδικη απόλυση ενός συναδέλφου και συμπατριώτη του από το ίδιο τμήμα. Έτσι, επέστρεψε και πάλι στην Κούβα όπου συνέχισε να δουλεύει ως καθηγητής. Όχι όμως γιά πολύ, μιάς και κατηγορήθηκε από τις αρχές γιά συνωμοσία εναντίον της ισπανικής αποικιοκρατίας και ξαναεξορίστηκε στην Ισπανία. Από εκεί έφυγε γιά τη Νέα Υόρκη.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στις Ηνωμένες Πολιτείες ο Μαρτί αποδείχθηκε ιδιαίτερα παραγωγικός. Υπηρέτησε ως Πρόξενος της Ουρουγουάης, της Παραγουάης και της Αργεντινής, έγραψε άρθρα τόσο στον τοπικό Τύπο όσο και σε εφημερίδες χωρών της Λατινικής Αμερικής λειτουργώντας άτυπα ως ανταποκριτής. Την ίδια περίοδο έγραψε κάποια απ’ τα σημαντικότερα του ποίηματα ενώ προσπαθούσε με κάθε τρόπο να ενισχύσει το κίνημα ανεξαρτησίας στην Κούβα που ολοένα και δυνάμωνε. Το 1895 μαζί με μιά ομάδα εξόριστων κουβανών, υπό την αρχηγία του Μάξιμο Γκόμεζ, αποβιβάζεται στο νησί και παίρνει μέρος στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Κατά τη διάρκεια του ανταρτοπόλεμου ο Μαρτί σκοτώνεται ηρωικά χωρίς να προλάβει να δεί τη χώρα του να απελευθερώνεται από τα δεσμά της ισπανικής αποικιοκρατίας, κάτι που συνέβη το 1902.
Η ηρωοποίηση του Χοσέ Μαρτί στα μάτια των επόμενω γενεών συνέβη όχι γιατί ήταν κάποιος πολεμιστής, στρατιωτικός η πολιτικός, αλλά διότι αφιέρωσε τη ζωή του γιά το σκοπό της κουβανικής ανεξαρτησίας. Δεν έμεινε στην ιστορία γιά στρατηγικές ικανότητες ή πολεμικές αρετές, αλλά γιά το γεγονός ότι στο επίκεντρο όλων του των γραπτών – και εν των γένει πνευματικών κληροδοτημάτων – υπήρχε η δίψα γιά απελευθέρωση της Κούβας από τους αποικιοκράτες. Το ποιητικό και συγγραφικό του έργο αποτέλεσε το πνευματικό έναυσμα γιά τη φλόγα του απελευθερωτικού αγώνα και γι’ αυτό ο Μαρτί εορτάζεται μέχρι και σήμερα στην Κούβα ως ο Εθνικός Ποιητής του νησιού.
Στα συγγράματα τους, τόσο ο Ερνέστο Γκεβάρα όσο και ο Φιντέλ Κάστρο (όπως και άλλα στελέχη της μετέπειτα Επανάστασης), αναφέρονται στο Χοσέ Μαρτί ως πηγή έμπνευσης και επαναστατικού πνεύματος. Ως ελάχιστο φόρο τιμής στον πατριώτη και ποιητή, η Κουβανική κυβέρνηση έδωσε το όνομα του στο διεθνές αεροδρόμιο της Αβάνας, μετονομάζοντας το από Ράνκο-Μπογιέρος σε «Χοσέ Μαρτί».
Ελληνικό Αρχείο Τσε Γκεβάρα © Guevaristas 