Κατηγορία: Ερνέστο Τσε Γκεβάρα
Για τους αναγνώστες που γνώρισαν από πρώτο χέρι τις σκέψεις του μέσα από το βιβλίο Notas de viaje [Σημειώσεις Ταξιδιού, πιο γνωστό ως Ημερολόγια Μοτοσυκλέτας], που βασίζεται στο προσωπικό του ημερολόγιο κατά τη διάρκεια του πρώτου ταξιδιού που έκανε μαζί με τον Αλμπέρτο Γκρανάδο, θα βρουν σ’ αυτόν τον δεύτερο τόμο σκέψεις πιο βαθιές και σχετικές με ενδιαφέροντα πιο συγκεκριμένα μέσα στο έντονο και συγκρουσιακό πολιτικό πλαίσιο που διαγραφόταν τότε στη Λατινική Αμερική.
Στις τελευταίες γραμμές του ημερολογίου, το οποίο διακόπτεται καθώς πλησιάζει η οριστική του ένταξη στην κουβανική επαναστατική διαδικασία, διηγείται ότι μερικούς μήνες πριν είχε γεννηθεί η πρώτη κόρη του, Ίλδα Μπεατρίς Γκεβάρα. Κλείνοντας την τελευταία σελίδα, καταλήγει ως εξής: «Τα σχέδιά μου για το μέλλον είναι νεφελώδη αλλά ελπίζω να τελειώσω μια δυο ερευνητικές εργασίες. Αυτή η χρονιά μπορεί να είναι σημαντική για το μέλλον μου. Έχω φύγει πια από τα νοσοκομεία. Θα γράψω με περισσότερες λεπτομέρειες».Τσε Γκεβάρα και Φιντέλ Κάστρο: Σύντροφοι και φίλοι στην Επανάσταση, μέχρι το τέλος
Γράφει ο Νίκος Μόττας
Μια απάντηση στα ψέματα και την προπαγάνδα του Ιμπεριαλισμού για την σχέση των δύο μεγάλων επαναστατών.
Ένα από τα μεγαλύτερα ψέματα που έχουν ειπωθεί γύρω απ’ την Κουβανική Επανάσταση σχετίζεται με την σχέση δύο ηγετικών στελεχών της: του Φιντέλ Κάστρο και του Τσε Γκεβάρα. Οι εκδοχές αυτών των ψεμάτων ποικίλουν ανάλογα με την πηγή που τα διαδίδει. Όλες όμως καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι «ο Κάστρο πρόδωσε τον Τσε». Η ιστορία αυτών των διαδώσεων δεν είναι καθόλου καινούργια ασφαλώς. Από τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης, πηγές που είχαν ως βάση τους τις ΗΠΑ είχαν ξεκινήσει την παραφιλολογία περί των δήθεν διαταραγμένων σχέσεων του Τσε με τον Κάστρο.
Η απόφαση του Γκεβάρα να πάει στο Κονγκό το 1965, εγκαταλείποντας ουσιαστικά τη θέση του στο υπουργείο βιομηχανίας, δημιούργησε θύελλα ψεύτικων διαδώσεων. Γράφει σχετικά ένας εκ των κύριων βιογράφων του, ο Πάκο Ιγνάσιο Τάϊμπο ΙΙ: «Φήμες σε βραζιλιάνικες εφημερίδες, που δημοσιεύθηκαν […] τοποθετούσαν τον Τσε στα μέσα του ’65 στην Κολομβία, στο Περού, στη Χιλή, στην Αργεντινή, στη Βραζιλία, στην Ουρουγουάη, ακόμα και σε μια ψυχιατρική κλινική της Πόλης του Μεξικου. Έξι ειδήσεις από διαφορετικά περιοδικά, που είχαν ξεφυτρώσει σε διάφορες χώρες κατα τη διάρκεια του 1965, ανακοίνωναν το βίαιο θάνατο του. Η πιο παράξενη είδηση ίσως ήταν αυτή που τον ήθελε νεκρό και θαμμένο στο υπόγειο ενός εργοστασίου στο Λάς Βέγκας, στην παγκόσμια πρωτεύουσα των τυχερών παιχνιδών» (Ερνέστο Γκεβάρα: Γνωστός και ως Τσε, 1995).
Η πλειοψηφία αυτών των διαδόσεων προέρχονταν χωρίς αμφιβολία από τη CIA, η οποία φρόντιζε να σπείρει «ειδήσεις» για δήθεν ρήξη του Τσε με την κουβανική κυβέρνηση. Συνεχίζει ο Τάϊμπο: «Σύμφωνα με μια κουβανέζικη πηγή, οι εκπομπές των ραδιοφωνικών σταθμών που ελέγχονταν από τη CIA διέδιδαν στα προγράμματα τους που απευθύνονταν στην Ασία ότι ο Τσε είχε δολοφονηθεί από τον Φιντέλ λόγω της φιλοκινεζικής του τάσης και στις εκπομπές προς την Ανατολική Ευρώπη λόγω του ότι ήταν φιλοσοβιετικός».
Κατα τη διάρκεια της διαμονής του Τσε στο Κονγκό, οι φήμες για την τύχη του είχαν οργιάσει. Πηγές απ’ το Μαϊάμι διέδιδαν ότι βρίσκεται στη Δομινικανή Δημοκρατία παίρνοντας μέρος σε λαϊκή εξέγερση, άλλες πηγές αντεπαναστατών στις ΗΠΑ ότι είχε σκοτωθεί σε οδομαχίες στον Άγιο Δομίνικο. Εξόριστοι αντίπαλοι του Κάστρο διέδιδαν πως ο Τσε επέβαινε σε υποβρύχιο που είχε καταστραφεί αύτανδρο από ριπή πυροβολικού. Ήταν δε τέτοια η επιθυμία των αμερικανών να διαστρεβλώσουν τα γεγονότα που, όπως γράφει ο Τάιμπο, «η υπηρεσία (CIA) είχε παγιδευτεί στο ψεύδος που προσπαθούσε να διαδώσει, ότι δηλαδή οι διαφωνίες με τον Φιντέλ είχαν προκαλέσει την πτώση του Τσε και, κατά συνέπεια, είχε συλληφθεί ή εκτελεστεί στην Κούβα (όπως λέει ο Μαρτσέτι, ένας από τους λόγιους της Εταιρίας)». Ο υποδιοικητής της Μεραρχίας του Δυτικού Ημισφαιρίου για τις κουβανικές υποθέσεις, Τζον Χαρτ, προσπαθούσε να μαντέψει που βρισκόταν ο Τσε. Σε μια επίσκεψη του στον σταθμό της CIA στο Μοντεβιδέο είχε αναφέρει ότι ίσως να βρισκόταν σε κάποιο νοσοκομείο της Σοβιετικής Ένωσης υποφέροντας από κάποια …διανοητική διαταραχή που του προκλήθηκε από φάρμακο κατά του άσθματος.
Ο Φιντέλ Κάστρο έχει αναφερθεί στις φημολογίες που κυκλοφορούσαν για τη δήθεν ρήξη του με τον Τσε. Γι’ αυτές τις φήμες έχει κατηγορήσει τόσο τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες και τους αντεπαναστάτες κουβανούς του Μαϊάμι, όσο και λατινοαμερικάνους τροτσκιστές οι οποίοι ποτέ δεν είδαν με καλό μάτι το δρόμο που είχε χαράξει η Επανάσταση στην Κούβα. Ο ρόλος των τροτσκιστών στη διάδοση ψευδών ειδήσεων περί της τύχης του Τσε το 1965 δεν είναι καθόλου αμελητέος. Στις αρχές του 1966, το πρακτορείο Φρανκ Πρες μετέδωσε την ανεπιβεβαίωτη πληροφορία ότι ο Φιντέλ και ο Τσε είχαν ανταλλάξει πυροβολισμούς κατά τη διάρκεια μιας φιλονικίας και ότι ο Τσε είχε σκοτωθεί. Την ιστορία επιβεβαίωσε και αναδημοσίευσε μια τροτσκιστική εφημερίδα.
Η πραγματικότητα ήταν πολύ διαφορετική. Ο Κάστρο και ο Τσε διατηρούσαν μια σταθερή φιλία βασισμένη στην αλληλοεκτίμηση. Από τα γραπτά που μας έχει αφήσει ο Τσε δεν υπάρχει ούτε δείγμα αρνητικής κριτικής απέναντι στον Φιντέλ – διαφορετικές οπτικές και απόψεις τακτικής φύσης υπήρχαν, ούτε υπόνοια όμως για θεμελιώδεις διαφορές μεταξύ των δύο αντρών. Η αποχώρηση του Τσε από την Κούβα το 1965 αποτελεί μέχρι και σήμερα το βασικό σημείο που επικεντρώνεται η παραφιλολογία για τη δήθεν διαμάχη τους. Καμία ωστόσο από τις ψευδολογίες δεν τεκμηριώνεται. Γκεβάρα και Κάστρο είχαν συμφωνήσει πως από την στιγμή που θα στερεώνονταν η κουβανική Επανάσταση, ο Τσε θα ήταν ελεύθερος να ριχτεί ξανά στη μάχη, σε κάποιο άλλο μέρος του κόσμου. Αυτός ήταν βασικός όρος που ο ίδιος ο Τσε είχε θέσει στον Φιδέλ από τις πρώτες τους κιόλας συνομιλίες στο Μεξικό, κάτι που ο Κάστρο είχε αποδεχθεί: «Εγώ το μόνο που θέλω είναι, αφού θα θριαμβεύσει η επανάσταση, αν θελήσω να πάω να πολεμήσω στην Αργεντινή, να μη μου στερήσετε αυτή τη δυνατότητα, να μη με εμποδίσουν ως προς αυτό τα ζητήματα του κράτους».
Ο ιδιαίτερος γραμματέας του Τσε στο Ινστιτούτο Αγροτικής Μεταρρύθμισης (INRA), ο Χοσέ Μανουέλ Μανρέσα, θυμάται τα λόγια του Γκεβάρα κατά τη πρώτη μέρα της παρουσίας του στο γραφείο. Τα παραθέτει ο Π.Ι.Τάϊμπο: «Το 1961, όταν φτάσαμε στο γραφείο του Τμήματος Βιομηχανίας, ο Τσε ακούμπησε σε μια αρχειοθήκη και μου είπε: Θα μείνουμε εδώ πέντε χρόνια κι ύστερα θα φύγουμε. Με πέντε χρονάκια παραπάνω, θα μπορούμε ακόμα να στήσουμε ένα αντάρτικο».
Η περίφημη ομιλία του Τσε στο Αλγέρι το 1965, στο πλαίσιο του Δευτέρου Οικονομικού Σεμιναρίου Αφροασιατικής Αλληλεγγύης, έχει χαρακτηριστεί ως ο λόγος της φημολογούμενης ρήξης του Γκεβάρα με τον Κάστρο. Και αυτό επειδή ο Τσε είχε αναφερθεί με σκληρά λόγια στην τακτική της τότε σοβιετικής ηγεσίας να χρεώνει την υλικοτεχνική βοήθεια που παρείχε σε υπανάπτυκτες χώρες που πάλευαν για αποδέσμευση από τα ιμπεριαλιστικά δεσμά. Η σκληρή κριτική που είχε ασκήσει τότε ο Γκεβάρα στην ηγεσία Χρουστσώφ ενδέχεται να ενόχλησε σοβιετικούς κύκλους και να προβλημάτισε ακόμη και την ίδια την κουβανική κυβέρνηση. Δεν αποτελεί όμως λόγο για «ρήξη» στις σχέσεις Κάστρο-Γκεβάρα. Μια ματιά στις ομιλίες του Κάστρο κατα τα έτη 1966-67 αποδεικνύει ότι ο ίδιος ο Φιντέλ δεν δίσταζε να εκφωνήσει αρκετά επικριτικούς λόγους απέναντι στην σοβιετική ηγεσία. Η άποψη ότι οι δύο επαναστάτες ήρθαν σε ρήξη λόγω της ομιλίας του Τσε στο Αλγέρι αποτελεί κατα κύριο λόγο κατασκεύασμα της CIA, έκθεση της οποίας το Οκτώβρη του 1965 ανέφερε ότι ο Τσε είχε «εκπέσει» του αξιώματος του στην Κούβα λόγω της αντίθεσης του «απέναντι στις πολιτικό-οικονομικές πρακτικές της ΕΣΣΔ και της διαφωνίας με τους ρώσους οικονομικούς συμβούλους». Άλλωστε, η πρακτική της CIA να «σπέρνει ζιζάνια» στις σχέσεις σοσιαλιστικών εταίρων και συμμάχων δεν ήταν καθόλου άγνωστη. Το παραπάνω επιχείρημα όμως δεν έχει καμία ουσιαστική βάση, μιάς και η οικονομική πολιτική του Τσε (περί εκβιομηχάνισης) ακολουθήθηκε για τα επόμενα τουλάχιστον δύο χρόνια (1966-67). Ο Τάϊμπο παραθέτει τη μαρτυρία στενού συνεργάτη του Γκεβάρα (Φιγκέρας) στο υπουργείο βιομηχανίας: «Έχουν γραφτεί πολλά σχετικά με το γεγονός ότι τάχα εγκαταλείψαμε την ιδέα του Τσε για εκβιομηχάνιση για να ασχοληθούμε με τον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Η προσπάθεια για την εκβιομηχάνιση παρατάθηκε μέχρι το ’66-67».
Εάν ίσχυαν τα ψεύδη των της CIA, τότε λογικά ο Φ.Κάστρο θα εγκατέλειπε το Γκεβάρα κατά τις επόμενες επαναστατικές απόπειρες του αργεντίνου. Αυτό όμως δε συνέβη ούτε κατά το ελάχιστο, ούτε στο Κονγκό, ούτε αργότερα στη Βολιβία. Ο Κάστρο έλαβε προσωπικά μέρος στην προετοιμασία του Τσε και της ομάδας των κουβανών ανταρτών για το ταξίδι στο Κονγκό και όρισε υπεύθυνους για την ασφάλεια του Γκεβάρα τους δύο έμπιστους συνοδούς του Κομαντάντε, τον Ντρέκε και τον Μαρτίνες Ταμάγιο. Κατα τη διάρκεια της παραμονής του Τσε στο Κονγκό, οι δύο άνδρες διατηρούσαν επικοινωνία μέσω αλληλογραφίας η οποία έχει διασωθεί, καθώς ο Γκεβάρα ενημέρωνε αναλυτικά τον κουβανό ηγέτη για τα τεκταινόμενα στην αφρικανική χώρα. Εάν η σχέση τους είχε διαταραχθεί – όπως αναφέρει η ιμπεριαλιστική προπαγάνδα – τότε γιατί υπήρχε αυτή η προσωπική επικοινωνία και γιατί η κουβανική κυβέρνηση συνέχιζε να ενισχύει το αντάρτικο μέτωπο του Κονγκό με αντάρτες και οπλισμό;
Μια απ’ τις πλέον εμπεριστατωμένες έρευνες αναφορικά με την σχέση των δύο επαναστατών έχει γίνει από τον Simon Reid-Henry στο βιβλίο “Fidel and Che: A revolutonary friendship”. Χρησιμοποιώντας αρχειακό υλικό από Αβάνα και Μόσχα, όπως και αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA, ο Henry έχει προσπαθήσει να δώσει το στίγμα μιας φιλίας που κράτησε μέχρι τέλους. Το βασικό νόημα που περνάει το βιβλίο είναι ότι Φιντέλ και Τσε, δύο διαφορετικές προσωπικότητες, ήταν βαθιά – πιστοί ο ένας στον άλλο – φίλοι και σύντροφοι που, ασχέτως διαφωνιών σε επιμέρους ζητήματα, διατήρησαν την φιλία και αλληλοεκτίμηση τους μέχρι τέλους. Η σχέση του Γκεβάρα με τον Κάστρο συγκρίνεται – με όλες τις διαφοροποιήσεις που εμπεριέχει – με αυτήν του Μάρξ και του Ένγκελς. Ο Simon Reid-Henry απορρίπτει την παραφιλολογία για τη δήθεν ρήξη μεταξύ τους και την φιμολογούμενη «προδοσία» του Κάστρο: «Η φημολογία αυτή μου προσέλκυσε το ενδιαφέρον στο ξεκίνημα της έρευνας αλλά δεν βρήκα κανένα στοιχείο που να την στηρίζει» και συνεχίζει: «φαίνεται ξεκάθαρα ότι, αν και η άμεση πολιτική τους σχέση τελείωσε ουσιαστικά το 1965, οι δεσμοί φιλίας δεν διαλύθηκαν και ο Φιντέλ δεν πρόδωσε τον Τσε στη Βολιβία».
Γιατί ο Τσε δεν επέστρεψε στην Κούβα
Το γεγονός ότι ο Τσε Γκεβάρα δεν εγκαταστάθηκε και πάλι στην Κούβα μετά τον αντάρτικο αγώνα στο Κονγκό, αλλά προτίμησε να οργανώσει ένοπλο αγώνα στη Βολιβία, έχει χρησιμοποιηθεί ως «υπόνοια» για δήθεν διατάραξη των σχέσεων του με την Αβάνα. Όπως δείχνουν όλα τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει ερευνητές, αλλά και τα ίδια τα γραπτά του Τσε, η απόφαση για την οργάνωση αντάρτικου στη νότια Αμερική είχε ήδη παρθεί από το 1964. Εκείνη τη χρονιά, ο ίδιος ο Γκεβάρα κατέστρωνε σχέδια για δημιουργία εστιών ένοπλου αγώνα στην Αργεντινή και τη Βολιβία – στη βιογραφία του Π.Ι.Τάϊμπο αναφέρεται η συμμετοχή στον σχεδιασμό αυτόν (που δεν είναι ευρύτερα γνωστός) πρωτοκλασσάτων στελεχών της κουβανικής επανάστασης, συμπεριλαμβανομένου του Φ.Κάστρο. Επομένως, η προσπάθεια για έναρξη αντάρτικου στη νότια Αμερική (που δεν ευοδώθηκε το 1964) είχε προαποφασιστεί πριν ακόμη ο Τσε εγκαταλείψει την Κούβα το 1965 με προορισμό το Κονγκό. Το αποχαιρετιστήριο γράμμα του Τσε Γκεβάρα στον Φιντέλ σήμαινε το τέλος της συμμετοχής του στην κουβανική κυβέρνηση, σε επίσημη πολιτική θέση.
Ο Τσε, πιστός στο διεθνιστικό του καθήκον, θα έδινε τη μάχη στη Βολιβία ούτως ή άλλως. Επέστρεψε μυστικά στην Κούβα το 1966 προκειμένου να προετοιμαστεί για την αποστολή του αυτή. Από την συνάντηση του με τον Φιντέλ – ο οποίος μάλιστα επιθεώρησε το ψεύτικο διαβατήριο του και με τον οποίο συνομίλησε πρωτού αναχωρήσει – δεν προκύπτει καμία ρήξη, σε προσωπικό τουλάχιστον επίπεδο. Οι όποιες πολιτικές διαφωνίες – εάν υπήρχαν – δεν έχουν καταγραφεί ώστε να έχουμε σήμερα ενδείξεις. Εάν όντως υπήρχαν, δεν θα είχαν καταγραφεί στο ημερολόγιο του Τσε κατά τους μήνες της παραμονής του στη Βολιβία;
Ποιά είναι η αλήθεια
Ποιοί διαδίδουν τις φήμες για τη δήθεν προδοσία του Φιντέλ απέναντι στον Τσε; Ποιοί στηρίζουν και αναπαράγουν αυτά τα θλιβερά ψεύδη; Οι κοντινοί άνθρωποι του Τσε Γκεβάρα δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αμφισβήτησης της ειλικρινούς φιλίας που υπήρχε μεταξύ των δύο επαναστατών. Κανένας, ουδέποτε, δεν έχει αφήσει ούτε υπόνοια για την στάση του Φιντέλ. Η σύζυγος του Τσε, η Αλεϊδα Μαρτς, στο βιβλίο της «Αναμνήσεις: η ζωή μου με τον Τσε» (2007) υποστηρίζει ότι ο Φιντέλ στάθηκε στο πλεύρο του Τσε και των διεθνιστικών του καθηκόντων, στηρίζοντας την οικογένεια του δολοφονηθέντος επαναστάτη.
Μέχρι σήμερα, κανένας απ’ τους επιζώντες συντρόφους του Τσε Γκεβάρα στο αντάρτικο δεν έχει κατηγορήσει τον Φιντέλ για προδοσία. Εξαίρεση αποτελούν άνθρωποι οι οποίοι, για ιδιοτελείς λόγους, πέρασαν στο αντεπαναστατικό στρατόπεδο, έφυγαν απ’ την Κούβα και ζουν στο εξωτερικό διαδίδοντας ψεύδη για την επαναστατική κυβέρνηση. Ένα παράδειγμα αποτελεί ο Ντανιέλ Αλαρκόν Ραμίρες (Μπενίνο), πρώην αντάρτης στην Σιέρρα Μαέστρα και αργότερα στη Βολιβία που σήμερα διαμένει στην Ευρώπη, ο οποίος συγκαταλέγεται στους αντικαστρικούς αυτοεξόριστους. Η άποψη του Μπενίνο είναι ότι ο Φιντέλ, σε συνενόηση με την σοβιετική ηγεσία, εγκατάλειψε τον Τσε στη μοίρα του αφήνοντας τον βορά στα νύχια της CIA και του βολιβιανού στρατού. Παρ’ όλα αυτά, ο πρώην αντάρτης δεν έχει δώσει κανένα χειροπιαστό στοιχείο που να αποδεικνύει τα λεγόμενα του, κάνοντας τη μαρτυρία του να μοιάζει αναξιόπιστη. Στο περίφημο ημερολόγιο της Βολιβίας, που ο Τσε έγραφε τους μήνες πριν την σύλληψη και δολοφονία του, δεν περιλαμβάνεται ούτε ψήγμα κατηγορίας ενάντια στην στάση του Κάστρο και της Αβάνας γενικότερα.
Πέραν της CIA και του Ραμίρες, το αίωλο επιχείρημα περί της δήθεν προδοσίας του Κάστρο έχουν διαδώσει αξιωματικοί του βολιβιανού στρατού, μέλη δηλαδή του σώματος που εξεδίωξε, συνέλαβε και δολοφόνησε (έπειτα απο άνωθεν εντολή) τον Τσε. Για παράδειγμα, το ψέμα αυτό το έχει υποστηρίξει θερμά ο πράκτορας της CIA Φέλιξ Ροντρίγκες, εκ των πρωτεργατών της σύλληψης του Τσε. Είναι περισσότερο απο προφανές ότι η διάδοση αυτού του ψέματος ευνοεί εκείνη την πλευρά που θα επιθυμούσε να προκαλέσει ρήγματα στις γραμμές του επαναστατικού κινήματος, να θέσει σε αντιπαράθεση συντρόφους και συμμάχους, να διαβάλει το αραγές μέτωπο της κουβανικής επανάστασης.
Η ερώτηση «ποιός πρόδωσε την προσπάθεια του Τσε στη Βολιβία;» θα απαντηθεί από την ίδια την Ιστορία. Ευθύνες μπορούν να αποδωθούν στην πλευρά του τότε Κομμουνιστικού Κόμματος της Βολιβίας και του αρχηγού του Μάριο Μόνχε, ο οποίος την τελευταία στιγμή απέσυρε την αρωγή που είχε υποσχεθεί στους αντάρτες. Όπως ευθύνες μπορούν να αποδωθούν στην, λανθασμένη όπως αποδείχθηκε, εκτίμηση για την στήριξη που οι χωρικοί της βολιβιανής επαρχίας θα έδιναν στον αντάρτικο στρατό. Το αντάρτικο στη Βολιβία δεν έτυχε τέτοιας λαϊκής υποστήριξης – η τρομοκρατία της δικτατορίας είχε πιάσει τόπο. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο Φιντέλ Κάστρο και η κουβανική κυβέρνηση στάθηκαν στο πλευρό του Τσε, εφοδιάζοντας με έμψυχο υλικό, οπλισμό, πλαστά διαβατήρια και έγγραφα την προσπάθεια εκείνη.
Το τι διαμείφθηκε στις προσωπικές συζητήσεις του Τσε με τον Φιντέλ δεν θα το μάθουμε ποτέ. Το σημαντικό είναι ότι, ακόμη και αν είχαν διαφορετική οπτική σε ορισμένα ζητήματα, είχαν κοινούς στόχους. Απ’ την πρώτη γνωριμία στην Πόλη του Μεξικού μέχρι το τραγικό τέλος στη βολιβιανή ύπαιθρο, οι δύο άνδρες διατήρησαν την άρρηκτη σχέση μεταξύ συντρόφων. Η Ιστορία θα δικαιώσει την αλήθεια αυτή, ενάντια στα ψέματα και τις συκοφαντίες του Ιμπεριαλισμού και των διάφορων «καλοθελητών».
Ν.Μόττας, Ελληνικό Αρχείο Τσε Γκεβάρα, Αύγουστος 2013.
Ο Τσε στην Ιρλανδία: Η επιβεβαίωση μιας ιστορικής επίσκεψης
Όσοι έχουν μελετήσει τη ζωή του Τσε γνωρίζουν τις ιρλανδικές ρίζες του επαναστάτη. Ο ίδιος είχε επισκεπτεί την Ιρλανδία το 1964 όντας καθ’ οδόν για την Αλγερία. Παρά το γεγονός ότι υπήρχαν μαρτυρίες για το ολιγόωρο ταξίδι του Τσε στη γη των προγόνων του (π.χ. ο Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο το αναφέρει στο «Ερνέστο Γκεβάρα γνωστός και ως Τσε», σελίδα 652), η αυθεντικότητα των πηγών αμφισβητούνταν. CUBADEBATE – Κουβανοί ερευνητές της ζωής και του έργου του κομαντάντε Ερνέστο Τσε Γκεβάρα επιβεβαιώσαν ότι ο ηρωικός επαναστάτης πέρασε πράγματι από την Ιρλανδία το 1964, καθοδόν προς την Αλγερία, ένα ιστορικό γεγονός που μέχρι πρόσφατα αμφισβητούνταν.
Οι Adys Cupull και Froilán González, συγγραφείς διαφόρων βιβλίων για τον αργεντινοκουβανό αντάρτη, εξήγησαν στο πρακτορείο ειδήσεων ΑΙΝ ότι με τη συνεργασία της ιρλανδής δημοσιογράφου Bernie Dwyer, η οποία πέθανε στις 10 Ιουλίου 2013, επαλήθευσαν ότι στις 18 Νοεμβρίου του 1964 το αεροπλάνο στο οποίο ταξίδευε ο Τσε έκανε στάση στο Δουβλίνο, την πρωτεύουσα της Ιρλανδίας.
Έκτακτα καιρικά φαινόμενα ανάγκασαν το κλείσιμο του αεροδρομίου του Γκάντερ κα οι πτήσεις έπρεπε να εκτραπούν προς το Δουβλίνο, πρόσθεσαν οι κουβανοί ειδικοί επικαλούμενοι αδιάσειστα στοιχεία που τους παρείχε η ιρλανδή συνάδελφός τους. Πρόσθεσαν ακόμα ότι η ίδια τους έφερε φωτοτυπίες από όλες τις εφημερίδες που κατέγραψαν την είδηση, όπου εμφανιζόταν ο Τσε και μια νεαρή γυναίκα που έκανε τη μεταφράστρια.
Η Μπέρνι αναγνώρισε την κοπέλα ως συνάδελφο από τις σπουδές της και όταν την εντόπισε είπε ότι από τον Τσε την εντυπωσίασαν τα μάτια του και το βαθύ του βλέμμα, και ότι έκανε περιστασιακά τη διερμηνέα ως αεροσυνοδός στις ιρλανδικές αερογραμμές.
Επιπλέον, επισκέφτηκε τα αρχεία της τηλεόρασης, εντόπισε δύο λεπτά βιντεοσκόπησης και ξεκίνησε μια έρευνα σχετικά με τις ρίζες της οικογένειας Λίντς. Με αυτή την υπόθεση, και σε σκηνοθεσία του κουβανού Ρομπέρτο Ρουίς, γυρίστηκε το ντοκυμανταίρ «Η ιρλανδική κληρονομιά του Τσε [Legado irlandés del Che], το οποίο προβλήθηκε στο εκπαιδευτικό κανάλι της κουβανικής τηλεόρασης, σε διάφορα ιρλανδικά ιδρύματα και σε μια από τις διοργανώσεις του φεστιβάλ Νέου Λατινοαμερικανικού Κινηματογράφου.
Το 1994 ο εκδοτικός οίκος Capitán San Luís, του υπουργείου εσωτερικών, εξέδωσε το βιβλίο των Αντίς και Φροϊλάν με τίτλο «Ένας γενναίος άνδρας», ένα χρονικό των πιο σημαντικών γεγονότων της ζωής του Τσε, το οποίο περιλάμβανε και το κείμενο μιας κάρτας του.
Την κάρτα αυτή την έστειλε ο Τσε στον πατέρα του στις 18 Νοεμβρίου 1964 από το Δουβλίνο της Ιρλανδίας, ενδιάμεσο σταθμό προς την Αλγερία, και λέει τα εξής:
Αγαπητέ γέρο,
Με την άγκυρα στη θάλασσα και το πλοίο σε ακινησία, βρίσκομαι σ’ αυτή την πράσινη Ιρλανδία των προγόνων σου. Όταν το έμαθε η τηλεόραση ήρθαν να με ρωτήσουν για το γενεαλογικό δέντρο των Λιντς, αλλά, επειδή δεν ήξερα αν ήταν αλογοκλέφτες ή κάτι τέτοιο, δε μίλησα πολύ. Καλές γιορτές. Σε περιμένουμε. Ερνέστο.
Πηγή: Cubadebate / Μετάφραση: Yannis Tsal.
Αντικομμουνιστικό παραλήρημα στις ΗΠΑ για την συμπερίληψη γραπτών του Τσε στα ντοκουμέντα παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO
Σε ένα ακόμη αντικομμουνιστικό, αντικουβανικό παραλήρημα προέβησαν συντηρητικοί κύκλοι στις Ηνωμένες Πολιτείες με αφορμη την απόφαση της UNESCO να συμπεριλάβει γραπτά του Τσε Γκεβάρα στα ντοκουμέντα παγκόσμιας κληρονομιάς του διεθνούς προγράμματος Memory of the World Register. Από τους πρωταγωνιστές των ακροδεξιών αντιδράσεων ήταν η – γνωστή και μη εξαιρετέα – Ileana Ros-Lehtinen (φωτο), μέλος του αμερικανικού κογκρέσου για την Πολιτεία της Φλόριντα. Η Lehtinen, που εκπροσωπεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία κατηγορεί την UNESCO για την απόφαση της, εκτοξεύοντας για άλλη μια φορά χυδαίες και εμπαθείς χαρακτηρισμούς ενάντια στον Τσε.
Η, γεννημένη στην Αβάνα το 1952, αμερικανίδα βουλευτής αναφέρει μεταξύ άλλων: «Η ΟΥΝΕΣΚΟ συνεχίζει τη μακρά παράδοση της στην αυτογελοιοποίηση του ίδιου του θεσμού της με το να επιλέγει να μνημονεύσει τη ζωή ενός αιμοδιψή, σαδιστή φονιά, του Τσε Γκεβάρα, συμπεριλαμβάνοντας τα έργα του στο (πρόγραμμα) Memory of the World Register». Σε άλλο σημείο, μπλέκοντας ακόμη και το θέμα της Παλαιστίνης, αναφέρει: «Δεν έχει μείνει ίχνος κοινής λογικής σε αυτόν το θεσμό. Για την απόφαση της να αποδεχθεί ως μέλος το ανύπαρκτο κράτος της Παλαιστίνης μέχρι την αποθέωση των εγκλημάτων του Τσε, η ΟΥΝΕΣΚΟ δε δικαιούται οικονομική ενίσχυση από τους αμερικανούς φορολογούμενους». Η δράση της Lehtinen στους κόλπους των ακροδεξιών, αντεπαναστατικών ομάδων της Φλόριντα είναι γνωστή εδώ και χρόνια. Η ίδια είχε ψηφίσει το 2003 υπέρ της αιματοβαμμένης ιμπεριαλιστικής στρατιωτικής εισβολής στο Ιράκ (η οποία ασφαλώς κόστισε πολλαπλάσια απ’ όσο η χρηματοδότηση της UNESCO από τις ΗΠΑ), ενώ επικεφαλής της εκλογικής της καμπάνιας για τη θέση στο κογκρέσο ήταν ο Τζεμπ Μπους, μικρότερος αδελφός του πρώην προέδρου Τζωρτζ Μπους.
Εκτός απ’ την Lehtinen, με το θέμα της συμπερίληψης των γραπτών κειμένων του Τσε στο Memory of the World Register αναφέρθηκε και το βασικό άρθρο (Editorial) της συντηρητικής εφημερίδας Washington Times. Με τίτλο «A hero for UNESCO», η γνωστή για τις αντιδραστικές της θέσεις εφημερίδα, εγκαλεί το διεθνή οργανισμό και αναφέρει πως ο Τσε θα πρέπει να μνημονεύεται μαζί με τους Χίτλερ και Τζέκις Χαν! Στο φτηνό παραλήρημα της, η ακροδεξιά εφημερίδα των συντηρητικών κύκλων της Ουάσινγκτον δεν παραλείπει να δώσει συγχαρητήρια στη βουλευτή Lehtinen για την ανακοίνωση της – το μέτωπο ενάντια στην σοσιαλιστική Κούβα είναι άλλωστε κοινό για τους αντιδραστικούς εκπροσώπους του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Για τυπικούς λόγους να θυμίσουμε πως η Washington Times ιδρύθηκε από τον κορεάτη μεγιστάνα και… αυτοαποκαλούμενο ως «μεσσία» Sun Myung Moon, επικεφαλή της παραθρησκευτικής οργάνωσης Unification Church και φανατικό αντικομμουνιστή.
Οι παραπάνω αντιδράσεις – ιδιαίτερα λόγω του γεγονότος ότι εκτοξεύτηκαν από αυτούς τους κύκλους – επιβεβαιώνουν στο ακέραιο την ορθότητα της UNESCO να συμπεριλάβει κείμενα του Τσε στα ντοκουμέντα παγκόσμιας κληρονομιάς.
«Όταν έμαθα πως ο Τσε ήταν νεκρός ένιωσα σα να με χτυπάει σφαίρα»
Ο Σίρο Μπούστος δεν είναι από τα προβεβλημένα πρόσωπα του αντάρτικου στη Βολιβία. Ο ίδιος, αργεντίνος από του Μπουένος Άϊρες, είχε συλληφθεί από τις βολιβιανές αρχές και περίμενε τη δίκη του όταν έμαθε πως ο Γκεβάρα είχε δολοφονηθεί. Η περίπτωση του έχει ομοιότητες με αυτήν του Ρεζί Ντεμπρέ: και οι δύο ακολούθησαν τον Τσε στη Βολιβία, πήραν μέρος στο αντάρτικο, συνελήφθησαν και ανακρίθηκαν από τις αρχές πριν τη δολοφονία του Γκεβάρα, πέρασαν απο δίκη για συμμετοχή σε υποκίνηση ανταρτοπολέμου.
Ο Μπούστος είχε πρωτοσυναντήσει τον Τσε το 1961 στην Αβάνα. Στην σκέψη του Γκεβάρα άρχιζε ήδη να σχηματοποιείται η ανάγκη για μια σοσιαλιστική επανάσταση στη λατινική Αμερική που θα τσάκιζε το βορειοαμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Τους δύο άνδρες φέρεται να έφερε σε επαφή ο Αλμπέρτο Γκρανάδο, στενός φίλος των νεανικών χρόνων του Τσε ο οποίος γνώριζε τον θαυμασμό του Σίρο Μπούστος για την κουβανική Επανάσταση. Την εποχή εκείνη ο Μπούστος παρέδιδε διαλέξεις για την Τέχνη στο Μπουένος Άϊρες και θεωρούνταν εκ των πλέον ένθερμων υποστηρικτών της επανάστασης στην Κούβα. Η ευκαιρία να συνδράμει έμπρακτα σε μελλοντικές προσπάθειες του Τσε δόθηκε με την οργάνωση της αντάρτικης ομάδας που θα πήγαινε στη Βολιβία το 1967.
Ο Σίρο Μπούστος είδε για τελευταία φορά τον Τσε στις 19 Απρίλη 1967. Ο ίδιος περιγράφει πως η κατάσταση είχε ήδη αρχίσει να γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη για τους αντάρτες. Η επιχείρηση ήταν ήδη γνωστή στους πράκτορες της CIA και στη βολιβιανή κυβέρνηση και ο στρατός άρχισε να περικυκλώνει την περιοχή. Όπως διηγείται ο αργεντίνος, λίγο πριν φύγει απο την περιοχή ο Γκεβάρα του είπε: «Εάν συλληφθείς το πιο σημαντικό πράγμα είναι να μην αποκαλύψεις την ύπαρξη κουβανών εδώ, όπως επίσης και τη δική μου παρουσία».
Μπούστος και Ντεμπρέ έφυγαν μαζί από την περιοχή των ανταρτών και συνελήφθησαν την επόμενη ημέρα (20 Απρίλη) στην περιοχή Μουγιουπάμπα από άνδρες του στρατού. Στην ανάκριση του, ο Μπούστος ισχυρίζεται πως ακολούθησε την προτροπή του Τσε και δεν αποκάλυψε την πραγματική του ταυτότητα – ο ίδιος δήλωσε ότι λέγεται Κάρλος Αλμπέρτο Φρουτός και παρουσιάστηκε ως δημοσιογράφος που ερευνά τα δικαιώματα των πολιτικών κρατούμενων. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, ο Μπούστος δεν ενέδωσε στις πιέσεις των ανακριτών του επί 20 ημέρες. Αναγκάστηκε να δώσει στοιχεία όταν αποκαλύφθηκε η πραγματική του ταυτότητα έπειτα απο εξέταση των δαχτυλικών του αποτυπωμάτων. Η CIA είχε μάθει για την παρουσία του Γκεβάρα στη βολιβιανή επικράτεια.
- Ο Σίρο Μπούστος (δεξιά) και ο Ρεζί Ντεμπρέ κατά την δίκη τους.
Ο ίδιος ο Σίρο Μπούστος παραδέχεται πως σχεδίασε σκίτσα των ανταρτών και χάρτη της περιοχής όπου δρούσε ο αντάρτικος στρατός του Τσε. Αυτός είναι ένας λόγος που ο αργεντίνος έχει κατηγορηθεί από τον γάλλο βιογράφο του Τσε Γκεβάρα Πιέρ Καλφόν ως ο άνθρωπος που πρόδωσε τον Τσε σε μια κρίσιμη στιγμή. Σε αντίθεση με τον Καλφόν, ο αμερικανός βιογράφος του Τσε, Τζον Λι Άντερσον υποδεικνύει το Ρεζί Ντεμπρέ ως προδότη. Ο Άντερσον, όπως και το σουηδικό ντοκυμαντέρ Sacrificio (2001), έχουν υποστηρίξει ότι αφού ο Μπούστος κατάφερε να συγκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα επί 20 ημέρες ενώπιον των ανακριτών του, ήταν ο Ντεμπρέ που έδωσε τις πληροφορίες που CIA και βολιβιανή κυβέρνηση ήθελαν για να περικυκλώσουν τους αντάρτες. Το ερώτημα ποιός εκ των δύο “έσπασε πρώτος” και έδωσε πληροφορίες στους διώκτες του Τσε δεν έχει απαντηθεί πλήρως.
Γεγονός είναι πάντως ότι χρόνια μετά την σύλληψη τους στη Βολιβία, ο μεν Ρεζί Ντεμπρέ εξαργύρωσε την προβολή του ως μέλος του αντάρτικου στρατού με πολιτικές θέσεις (κυβέρνηση Μιτεράν) ενώ ο Μπούστος παρέμεινε στην αφάνεια. Σήμερα, 81 χρόνων πλέον, ο Σίρο Μπούστος διαμένει στην Σουηδία, αρνούμενος κατηγορηματικά ότι πρόδωσε τον Τσε Γκεβάρα στους ιμπεριαλιστές της CIA. Η προσωπική του οπτική της περιόδου εκείνη περιλαμβάνεται στο βιβλίο με τίτλο «Ο Τσε θέλει να σε δει» (Che wants to see you).
Διαβάστε:
– Bustos, Ciro. Che Wants to See You: The Untold Story of Che Guevara, Verso ed, 2013.
– Kalfon, Pierre. CHE : Ernesto Guevara, une légende du siècle, Seuil Ed, 1998.
– Anderson, John Lee. Che Guevara: A Revolutionary Life, Grove/Atlantic, 2008.
– Sacrificio (Ντοκυμαντέρ / Ιταλικά).
Γραπτά κείμενα του Τσε Γκεβάρα συμπεριλήφθησαν στα ντοκουμέντα παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO
Συλλογή 431 γραπτών κειμένων του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα την περίοδο 1928-1967, έγινε δεκτή από την UNESCO ώστε να συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα International Memory of the World Register. Η Κουβανική Εθνική Επιτροπή που μετέχει στην UNESCO εξέφρασε την ικανοποίηση της για την αποδοχή της συλλογής γραπτών κειμένων του Τσε στα ντοκουμέντα παγκόσμιας κληρονομιάς.
Η Επιτροπή αναφέρει πως η πράξη της UNESCO ουσιαστικά αναγνωρίζει την συμβολή του Τσε Γκεβάρα στη λατινοαμερικάνικη και παγκόσμια επαναστατική σκέψη, κάτι που τον έχει καταστήσει σε διεθνές σύμβολο ελευθερίας και διεθνισμού.
Σημειώνεται ότι το πρόγραμμα «Memory of the World Register», που ιδρύθηκε το 1992, αποτελεί πρωτοβουλία της UNESCO με σκοπό την προφύλαξη και διάδοση σημαντικών εγγράφων πολιτικής, φιλοσοφικής και φιλολογικής αξίας. Προς αυτήν την κατεύθυνση το πρόγραμμα συμπεριλαμβάνει κείμενα-ντοκουμέντα απ’ όλο τον κόσμο ώστε να διαφυλαχθούν από τη λήθη και την καταστροφή.
Η συμπερίληψη γραπτών κειμένων του Τσε στα ντοκουμέντα παγκόσμιας κληρονομιάς προκάλεσε αντεπαναστατικό παραλήρημα σε συντηρητικούς κύκλους στις ΗΠΑ, με πρωταγωνίστρια τη – γνωστή για τις διασυνδέσεις της με τρομοκρατικούς, αντεπαναστατικούς κύκλους του Μαϊάμι – βουλευτή του αμερικανικού κογκρέσου για το ρεπουμπλικανικό κόμμα Ιλεάνα Ρος-Λετίνεν.
UPDATE / ΔΙΑΒΑΣΤΕ:
Παγκόσμια κληρονομιά η σκέψη του Τσε. Χειρόγραφα και άλλα ντοκουμέντα της ζωής και της πνευματικής δημιουργίας του θρυλικού επαναστάτη ανακηρύχθηκαν -και τυπικά- κληρονομιά της ανθρωπότητας (Γρ.Τραγγανίδας/Ριζοσπάστης, 28/7/2013).
Αν και τα τεκμήρια της ζωής ανθρώπων όπως ο Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα αποτελούν έτσι κι αλλιώς κοινό «κτήμα» όλων των αγωνιζόμενων ανθρώπων σε ολόκληρο τον πλανήτη, «κληρονομιά» όλων των λαών, αφού, αργά ή γρήγορα, θα ακολουθήσουν το δρόμο του «μέχρι την τελική νίκη», έχουν τη σημασία τους και ειδήσεις όπως αυτή που μας έρχεται από την ΟΥΝΕΣΚΟ, η οποία, κατέστησε τα γραπτά του Τσε, αλλά και ντοκουμέντα που τον αφορούν, ως στοιχεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η ΟΥΝΕΣΚΟ συμπεριέλαβε πρόσφατα τα χειρόγραφα του Τσε και άλλα ντοκουμέντα για τον ίδιο, στον κατάλογο του Παγκόσμιου Μητρώου της, που είναι ο αντίστοιχος – για τα κείμενα – με τον γνωστότερο κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς που αφορά σε αρχαία μνημεία. Πρωτότυπα χειρόγραφα όπως αυτό των θρυλικών «Ημερολογίων μοτοσυκλέτας» από το μεγάλο νεανικό ταξίδι του Τσε στη Λατινική Αμερική, αλλά και το ημερολόγιό του από τα βουνά της Βολιβίας όπου εκτελέστηκε το 1967 αναγνωρίζονται πλέον και τυπικά ως μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και θα πρέπει να προστατεύονται ως τέτοια. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο σχετικός κατάλογος της ΟΥΝΕΣΚΟ περιλαμβάνει μόλις 300 αρχεία και συλλογές εγγράφων, ενώ τα γραπτά του Τσε περιλαμβάνονται στις 54 κηρύξεις που έγιναν φέτος από την ΟΥΝΕΣΚΟ. Πριν μία βδομάδα, η σύζυγος και τα παιδιά του Τσε συμμετείχαν στη σχετική τελετή της κήρυξης που πραγματοποιήθηκε στην Αβάνα.
Η επίσημη ονομασία του αρχείου είναι «Συλλογή Ντοκουμέντων «Η ζωή και το έργο του Τσε Γκεβάρα: Από τα χειρόγραφα πρωτότυπα της εφηβείας και της νιότης του, στο ημερολόγιο εκστρατείας στη Βολιβία» και περιλαμβάνει 1.007 ντοκουμέντα που «απλώνονται» σε 8.197 σελίδες και καλύπτουν όλη την περίοδο της ζωής του, από το 1928 που γεννήθηκε μέχρι και το 1967 που έδωσε τη ζωή του στην πάλη ενάντια στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Είναι κείμενα για την επαναστατική δουλειά, δοκίμια, άρθρα σε εφημερίδες, βιογραφικό υλικό και προσωπικές εργασίες, καθώς και η αλληλογραφία του με διάφορα πρόσωπα και με την οικογένειά του. Τα 431 αντικείμενα του αρχείου είναι χειρόγραφα του Τσε και τα 567 είναι ντοκουμέντα που αφορούν στον Τσε ή σχετίζονται με αυτόν. Το αρχείο περιλαμβάνει επίσης πολύτιμο εικονογραφικό υλικό από και για τον Τσε, ταινίες, γράμματα και μουσειακά αντικείμενα.
Επί το πλείστον, η Συλλογή βασίζεται στο Κέντρο Μελετών «Τσε Γκεβάρα» της Αβάνας, το οποίο διοικείται από την σύζυγο του Τσε, Αλέιδα Γκεβάρα Μαρτς. Οπως εξηγούσε σε συνέντευξή του στο «Ρ» το 2006 ο γιος του Τσε, Καμίλο Γκεβάρα, «το Κέντρο ιδρύθηκε το 1984, ως προσωπικό αρχείο του Τσε στο σπίτι που έζησε στην Αβάνα, στο Νουέβο Βεδάδο. Ετσι, ξεκίνησε μια, θα έλεγα, ανώνυμη δουλειά, η ταξινόμηση και η συστηματοποίηση από επιστήμονες ώστε κάποια στιγμή να μπορέσουμε να εκθέσουμε αυτό το έργο, έχοντας και τη στήριξη της κουβανικής πολιτείας. Μπορούμε να πούμε ότι το Κέντρο έχει δύο κεντρικές κατευθύνσεις. Μια ακαδημαϊκή, που σημαίνει τη μελέτη των έργων, της σκέψης, της δράσης και της ζωής του Τσε. Να εμβαθύνουμε στη μελέτη και να προχωρήσουμε στην έκδοση των ανέκδοτων έργων του. Θέλουμε να εκδοθεί αυθεντικά ο Τσε με δικά του κείμενα και μετά θα έρθουν οι αναφορές και οι αναλύσεις για το έργο του. Θέλουμε να εκδώσουμε όλο του το έργο. Μέσα σε αυτή τη δουλειά υπάρχει μια σημαντική πλευρά, αυτή της διάδοσης του έργου του. Μελετάς το έργο, εμβαθύνεις σε αυτό, το εκδίδεις, αλλά πρέπει και να το διαδώσεις. Ετσι, κάνουμε ντοκιμαντέρ, ψηφιακά προγράμματα στο Ιντερνετ και άλλες εκδόσεις για πιο νέους ανθρώπους, αδιαμόρφωτους, όπως περιοδικά που μπορούν να προσεγγίσουν πιο κατανοητά τον Τσε. Δεύτερη κατεύθυνση της δουλειάς μας είναι να γίνει το Κέντρο και κέντρο προβολής πολιτισμού, ώστε να αναδειχτούν οι ανθρώπινες αξίες. Εχουμε φτιάξει κοινότητες επικοινωνίας κυρίως με νέους αλλά και παιδιά. Θέλουμε όχι μόνο να επηρεάζει το Κέντρο αλλά και το κοινό μας με βάση τα ενδιαφέροντά του, ώστε να εμβαθύνουμε στις ανθρώπινες αξίες».
Οπως αναφέρει η ΟΥΝΕΣΚΟ στο σκεπτικό της ανακήρυξης, μεταξύ άλλων το Κέντρο φυλάσσει και τα 856 βιβλία που αποτελούσαν μέρος της προσωπικής βιβλιοθήκης του Τσε και τα οποία εξακολουθούν να προσφέρονται για μελέτη, ακριβώς όπως τα οργάνωσε θεματικά ο ίδιος ο Τσε. Στο σκεπτικό σημειώνεται ότι τα βιβλία αυτά είναι «εξαιρετικής αξίας ντοκουμέντα» διότι ένα μέρος τους περιέχει σημειώσεις, υπογραμμίσεις και σχόλια του Τσε, τα οποία αναδεικνύουν πλευρές της σκέψης του.
Σε ό,τι αφορά το ημερολόγιο από τα βουνά της Βολιβίας αξίζει να σημειωθεί για την ιστορία, ότι κατασχέθηκε από τον βολιβιανό στρατό το 1967 μετά την εκτέλεσή του και στη συνέχεια… κυκλοφόρησε στο εμπόριο, με αποτέλεσμα να κινδυνεύσει να εξαφανιστεί σε κάποια ιδιωτική συλλογή όταν βγήκε στο «σφυρί» από τον οίκο δημοπρασιών «Σόθμπις» στο Λονδίνο. Το 1986 ανακτήθηκε από το βολιβιανό υπουργείο Εξωτερικών και σήμερα φυλάσσεται… στα αρχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Βολιβίας.
Ο φωτογράφος Τσε
Στο κηρυγμένο αρχείο περιλαμβάνονται και οι περίφημες φωτογραφίες του Τσε που είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε και στην Ελλάδα το 2006. Η συλλογή παρέμεινε ανέκδοτη στο Κέντρο Μελετών «Τσε Γκεβάρα» μέχρι και τον Απρίλη του 2001, όταν παρουσιάστηκε στη Βαλένσια (Ισπανία) και τον Ιούλη της ίδιας χρονιάς στην Αβάνα, στο Μόρο Καμπάνια. Το 2002 παρουσιάστηκε στο Μεξικό, μετά στο Μοντεβίδεο και «πέρασε» στην Ευρώπη (Βαλένθια της Ισπανίας, Ρώμη, Δανία, Αυστρία και αλλού).
Στις φωτογραφίες του αποτυπώνει καθημερινά θέματα, αλλά και εξειδικευμένα, που αποκαλύπτουν και άλλα ενδιαφέροντα του Τσε, όπως την αρχαιολογία και κυρίως την ευρεία γνώση του πάνω στις προκολομβιανές κουλτούρες. Η φωτογραφία θα τον βοηθήσει «να γνωρίσει σε βάθος τον Λατινοαμερικανό, τον Ινδιάνο, τον εργάτη, τον αγρότη, όλους αυτούς που αντιπροσωπεύονται σε διαφορετικές στιγμές της ζωής τους μέσα στις φωτογραφίες του». «Η επαναστατημένη Κούβα, η πραγματικότητά της, η κινητικότητα και οι κυρίαρχες αλλαγές από το 1959, καθρεφτίζονται πιστά στο φωτογραφικό του λόγο, σε διάφορες στιγμές και τοποθεσίες: Η εικόνα ενός παιδιού στο βουνό, η γέννηση ενός νέου ανθρώπινου τύπου, νεαροί στρατιώτες που οικοδομούν ένα σχολείο, σύμβολο των νέων καιρών, όταν, για πρώτη φορά στη δική μας ήπειρο, ένας στρατός κατασκευάζει με τα δικά του χέρια έργα για το λαό, ως υποθήκη για το μέλλον», σημείωναν οι εκπρόσωποι του Κέντρου Μελετών κατά την παρουσίαση της έκθεσης στην Ελλάδα.
Ομως, ο Τσε δεν απαθανατίζει μόνο την Κούβα της Επανάστασης, αλλά και στιγμές από τα ταξίδια του σε Κάιρο, Δαμασκό, Ταϊλάνδη, Βιρμανία, Ινδίες, Πακιστάν, Κεϋλάνη, Χονγκ Κονγκ, Ιαπωνία, Μαρόκο, Τολέδο. Αρχαιολογικοί χώροι, εργοστάσια, πόλεις, πορτρέτα, τίποτα δεν τον αφήνει ασυγκίνητο.
Τσε Γκεβάρα: Η φλόγα της επανάστασης θα καίει για πάντα
Με αφορμή τα 85 χρόνια από τη γέννηση του Επαναστάτη.
Ήταν 14 Ιούνη 1928 στην κωμόπολη Ροσάριο της Αργεντινής. Ένα ταξί κινούμενο με ιλλιγγιώδη ταχύτητα μεταφέρει τον Ερνέστο Γκεβάρα Λιντς και την ετοιμόγεννη σύζυγο του, Σέλια ντε λα Σέρνα σε σπίτι συγγενών τους. Εκεί θα δει για πρώτη φορά το φως της ημέρας ο μικρός Ερνέστο Γκεβάρα ντε λα Σέρνα. Οι βασικοί σταθμοί της σύντομης, αλλά έντονης, ζωής του είναι λίγο έως πολύ γνωστοί – θα ήταν τετριμμένο και βαρετό να παραθέσουμε ξερά βιογραφικά στοιχεία για να τιμήσουμε τον σπουδαίο επαναστάτη. Αυτό που αξίζει να θυμηθούμε είναι οι αξίες με τις οποίες πορεύτηκε ο Γκεβάρα, για τις οποίες έδωσε και την ίδια του τη ζωή. Διότι είναι ακριβώς αυτές οι αξίες που σήμερα, ογδοντα πέντε χρόνια μετά τη γέννηση του, είναι εξαιρετικά επίκαιρες. Είναι αυτές οι αξίες, του επαναστατικού μαρξισμού-λενινισμού, που διατηρούν άσβηστη τη φλόγα της εικόνας του Τσε Γκεβάρα και όχι η ανάδειξη της μορφής του σε fashion icon του καπιταλιστικού μάρκετινγκ.
Ο Τσε ήταν και είναι η προσωποποίηση του συνεπούς κομμουνιστή επαναστάτη, του ανθρώπου που αντιλήφθηκε τον Σοσιαλισμό όχι ως ακαδημαϊκό εγχειρίδιο πολιτικής και οικονομίας αλλά ως βίωμα – «για μας δεν υπάρχει κανένας άλλος ορισμός του Σοσιαλισμού πλην της κατάργησης της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο» όπως σημείωνε ο ίδιος. Αυτή του την πεποίθηση ο Τσε την έκανε στάση ζωής. Και γι’ αυτό σήμερα, 85 χρόνια μετά, τον θυμόμαστε:
-
Ως παιδί μιας μεσοαστικής αργεντίνικης οικογένειας που πλησίασε τις ιδέες του μαρξισμού μέσα από τις εικόνες και τα βιώματα που είδε και έζησε στη λατινική ήπειρο. Εικόνες και βιώματα της δυστυχίας που το ανώτατο στάδιο της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, ο Ιμπεριαλισμός, προκαλεί στους λαούς, στην εργατική τάξη. «Εκεί, στις τελευταίες ώρες για τους ανθρώπους των οποίων ο ορίζοντας δεν εκτείνεται πέρα από το αύριο, εκεί επικεντρώνεται η τραγωδία της ζωής του προλεταριάτου όλου του κόσμου […] Ως πότε θα συνεχιστεί αυτή η τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε μια παράλογη διαίρεση, στις κοινωνικές τάξεις;» θα γράψει στο προσωπικό του ημερολόγιο το 1952.
-
Ως γιατρό που προσέφερε τις υπηρεσίες του σε όλους όσους είχαν ανάγκη. Από τους λεπρούς ασθενείς του νοσοκομείου Σαν Πάμπλο μέχρι τους συντρόφους του στο αντάρτικο αλλά και στους τραυματισμένους στρατιώτες της αντίπαλης πλευράς. Σε ομιλία του προς φοιτητές της Ιατρικής Σχολής, τον Αύγουστο του 1960, έλεγε: «Έτσι όπως ταξίδευα, πρώτα ως φοιτητής και ύστερα ως γιατρός, άρχισα να έρχομαι σε στενή επαφή με τη φτώχεια, την πείνα, τις αρρώστιες, την αδυναμία να θεραπευτεί ένα παιδί από έλλειψη μέσων, με το μούδιασμα που προκαλούν η πείνα και οι τιμωρίες, ώσπου φτάνουμε σ’ ένα σημείο που φαντάζει ασήμαντο γεγονός να χάνει ένας γονιός το παιδί του, όπως συχνά συμβαίνει στις σκληρά δοκιμαζόμενες κοινωνικές τάξεις στην πατρίδα μας, τη Λατινική Αμερική. Κι άρχισα να βλέπω ότι υπήρχε κάτι που μου φαινόταν τότε σχεδόν εξίσου σημαντικό με την καριέρα μου ή με τη συμβολή μου στην ιατρική επιστήμη, και αυτό ήταν να βοηθήσω εκείνους τους ανθρώπους».
-
Ως άξιο Κομαντάντε της Κουβανικής Επανάστασης που μια νύχτα του Νοέμβρη του 1956, αφήνοντας πίσω του οριστικά κάθε πιθανότητα για μια ειρηνική και ήσυχη ζωή, επιβιβάστηκε μαζί με άλλους 82 αντάρτες στο πλοιάριο Γκράνμα και το Γενάρη του 1959 έμπαινε θριαμβευτής στην Αβάνα. Μια ακανθώδης πορεία, με αφάνταστες δυσκολίες, εμπόδια που έδειχναν απροσπέλαστα, ενάντια σε μια ισχυρή στρατιωτική μηχανή. Σε αυτήν την πορεία ο Τσε ανδρώθηκε πολιτικά και στρατιωτικά. Σε αυτόν το δρόμο η Επανάσταση έγινε κτήμα του λαού και ο Τσε, όπως και οι λοιποί σύντροφοι του στη μάχη, έμαθαν «την άξια της οργάνωσης» διδάσκοντας «την άξια της επανάστασης κι απ’ αυτό τον συνδυασμό γεννήθηκε η οργανωμένη ανταρσία σ’ όλη τη γη της Κούβας».
-
Ως αλτρουϊστή ιδεολόγο που έβλεπε το αντάρτικο όχι ως αυτοσκοπό αλλά ως μέσο για την κατάκτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη και τους συμμάχους της. Ο ένοπλος αγώνας ήταν, για το Γκεβάρα, η μόνη λύση όταν είχε πλέον εξαντληθεί κάθε πολιτικό μέσο για την σοσιαλιστική επανάσταση και την εργατική-λαϊκή εξουσία. Η πηγή της ιδεολογικοπολιτικής σκέψης του Τσε υπήρξε ο μαρξισμός-λενινισμός, όχι ως ξερή θεωρία, αλλά ως στάση ζωής, ως “όχημα” για την αλλαγή του κόσμου, για τη νικηφόρα πορεία του προλεταριάτου προς την κατάκτηση της εξουσίας, τον εξανθρωπισμό των συνειδήσεων και το «νέο άνθρωπο» της σοσιαλιστικής-κομμουνιστής κοινωνίας.
-
Ως συνεπή επαναστάτη του προλεταριακού διεθνισμού. Τον νεαρό αργεντίνο που πολέμησε για το λαό της Κούβας, αυτόν που παραμέρισε τον υπουργικό θώκο και την πολιτική σταδιοδρομία για να οργανώσει αντάρτικο αγώνα στην καρδιά της Αφρικής και αργότερα στη Βολιβία. «Νιώθω τόσο πατριώτης Λατινοαμερικάνος, από οποιαδήποτε χώρα της Λατινικής Αμερικής, όσο κανένας άλλος, και την ώρα που θα είναι αναγκαίο είμαι διατεθειμένος να δώσω τη ζωή μου για την απελευθέρωση οποιασδήποτε από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, χωρίς να ζητήσω τίποτα από κανέναν, χωρίς να απαιτήσω τίποτα, χωρίς να εκμεταλλευτώ κανέναν» έλεγε το Δεκέμβρη του 1964 από το βήμα της Γεν.Συνέλευσης του ΟΗΕ.
-
Ως άνθρωπο με ισχυρό αίσθημα δικαίου που έτρεμε απο αγάνακτηση απέναντι σε κάθε αδικία που συντελούνταν στον κόσμο. Τον Στρατηγό του αντάρτικου στρατού που, αρνούμενος να απολαύσει λίγο παραπάνω φαϊ το μοιράζονταν με τους συντρόφους του – τον Στρατηγό που πολεμούσε με όλες του τις δυνάμεις το δικτατορικό καθεστώς αλλά που έδινε εντολή να μην πειραχθεί ούτε τρίχα από τους αιχμάλωτους φαντάρους του κουβανικού στρατού τους οποίους θεωρούσε παιδιά του λαού.
Ελληνικό Αρχείο Τσε Γκεβάρα © Guevaristas 