Ο Τσε στην Ιρλανδία: Η επιβεβαίωση μιας ιστορικής επίσκεψης

Che_Ireland_GraffitiΌσοι έχουν μελετήσει τη ζωή του Τσε γνωρίζουν τις ιρλανδικές ρίζες του επαναστάτη.  Ο ίδιος είχε επισκεπτεί την Ιρλανδία το 1964 όντας καθ’ οδόν για την Αλγερία. Παρά το γεγονός ότι υπήρχαν μαρτυρίες για το ολιγόωρο ταξίδι του Τσε στη γη των προγόνων του (π.χ. ο Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο το αναφέρει στο «Ερνέστο Γκεβάρα γνωστός και ως Τσε», σελίδα 652), η αυθεντικότητα των πηγών αμφισβητούνταν. CUBADEBATE – Κουβανοί ερευνητές της ζωής και του έργου του κομαντάντε Ερνέστο Τσε Γκεβάρα επιβεβαιώσαν ότι ο ηρωικός επαναστάτης πέρασε πράγματι από την Ιρλανδία το 1964, καθοδόν προς την Αλγερία, ένα ιστορικό γεγονός που μέχρι πρόσφατα αμφισβητούνταν.

Οι Adys Cupull και Froilán González, συγγραφείς διαφόρων βιβλίων για τον αργεντινοκουβανό αντάρτη, εξήγησαν στο πρακτορείο ειδήσεων ΑΙΝ ότι με τη συνεργασία της ιρλανδής δημοσιογράφου Bernie Dwyer, η οποία πέθανε στις 10 Ιουλίου 2013, επαλήθευσαν ότι στις 18 Νοεμβρίου του 1964 το αεροπλάνο στο οποίο ταξίδευε ο Τσε έκανε στάση στο Δουβλίνο, την πρωτεύουσα της Ιρλανδίας.

Έκτακτα καιρικά φαινόμενα ανάγκασαν το κλείσιμο του αεροδρομίου του Γκάντερ κα οι πτήσεις έπρεπε να εκτραπούν προς το Δουβλίνο, πρόσθεσαν οι κουβανοί ειδικοί επικαλούμενοι αδιάσειστα στοιχεία που τους παρείχε η ιρλανδή συνάδελφός τους. Πρόσθεσαν ακόμα ότι η ίδια τους έφερε φωτοτυπίες από όλες τις εφημερίδες που κατέγραψαν την είδηση, όπου εμφανιζόταν ο Τσε και μια νεαρή γυναίκα που έκανε τη μεταφράστρια.

Η Μπέρνι αναγνώρισε την κοπέλα ως συνάδελφο από τις σπουδές της και όταν την εντόπισε είπε ότι από τον Τσε την εντυπωσίασαν τα μάτια του και το βαθύ του βλέμμα, και ότι έκανε περιστασιακά τη διερμηνέα ως αεροσυνοδός στις ιρλανδικές αερογραμμές.

Επιπλέον, επισκέφτηκε τα αρχεία της τηλεόρασης, εντόπισε δύο λεπτά βιντεοσκόπησης και ξεκίνησε μια έρευνα σχετικά με τις ρίζες της οικογένειας Λίντς. Με αυτή την υπόθεση, και σε σκηνοθεσία του κουβανού Ρομπέρτο Ρουίς, γυρίστηκε το ντοκυμανταίρ «Η ιρλανδική κληρονομιά του Τσε [Legado irlandés del Che], το οποίο προβλήθηκε στο εκπαιδευτικό κανάλι της κουβανικής τηλεόρασης, σε διάφορα ιρλανδικά ιδρύματα και σε μια από τις διοργανώσεις του φεστιβάλ Νέου Λατινοαμερικανικού Κινηματογράφου.

Το 1994 ο εκδοτικός οίκος Capitán San Luís, του υπουργείου εσωτερικών, εξέδωσε το βιβλίο των Αντίς και Φροϊλάν με τίτλο «Ένας γενναίος άνδρας», ένα χρονικό των πιο σημαντικών γεγονότων της ζωής του Τσε, το οποίο περιλάμβανε και το κείμενο μιας κάρτας του.

Την κάρτα αυτή την έστειλε ο Τσε στον πατέρα του στις 18 Νοεμβρίου 1964 από το Δουβλίνο της Ιρλανδίας, ενδιάμεσο σταθμό προς την Αλγερία, και λέει τα εξής:

Αγαπητέ γέρο,

Με την άγκυρα στη θάλασσα και το πλοίο σε ακινησία, βρίσκομαι σ’ αυτή την πράσινη Ιρλανδία των προγόνων σου. Όταν το έμαθε η τηλεόραση ήρθαν να με ρωτήσουν για το γενεαλογικό δέντρο των Λιντς, αλλά, επειδή δεν ήξερα αν ήταν αλογοκλέφτες ή κάτι τέτοιο, δε μίλησα πολύ. Καλές γιορτές. Σε περιμένουμε. Ερνέστο.

Πηγή: Cubadebate / Μετάφραση: Yannis Tsal.

Advertisements

14 Ιουνίου: 84 χρόνια από τη γέννηση του Ερνέστο Γκεβάρα ντε λα Σέρνα

Ογδοντα-τέσσερα χρόνια έχουν περάσει από την ημέρα εκείνη, στις 14 Ιουνίου 1928, που η Σέλια ντε λα Σέρνα έφερε στον κόσμο τον Ερνέστο Γκεβάρα, τον άνθρωπο που τρείς δεκαετίες αργότερα έμελλε να γίνει ο παγκόσμιος επαναστάτης, ο «Τσε». Στο βιβλίο του για τον Γκεβάρα ο γάλλος συγγραφέας Ζαν Κορμιέ αφηγείται τη γέννηση και στιγμές των παιδικών χρόνων του «ασθματικού αγοριού»:

«ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ, 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1928, επί προεδρίας του Ιπόλιτο Ιριγκογιέν. Ο Ερνέστο Γκεβάρα, αυτός που θα γινόταν ο Τσε, δεν ήταν από τη μοίρα προορισμένος για μια στεριωμένη ζωή. Η Σέλια ντε λα Σέρνα κατεβαίνει τον ποταμό Παρανά με τον άνδρα της, τραβώντας για το Μπουένος Άιρες, όπου σκόπευε να ξεγεννήσει, μιας και οι πρώτοι πόνοι την πιάνουν στο Ροσάριο ντε Λα Φε. Κατεβαίνουν με καράβι, ένα ταξί μεταφέρει με ιλιγγιώδη ταχύτητα το ζευγάρι απ’ την αποβάθρα στους συγγενείς, κι εκεί είναι που το μωρό, που βαφτίζεται Ερνέστο, όπως ο πατέρας του, βλέπει για πρώτη φορά το φως της μέρας.

Η κληρονομικότητα του είναι πολυτάραχη: ένας παππούς χρυσοθήρας στην Καλιφόρνια, ιρλανδέζικο αίμα απ’ την πλευρά του πατέρα, βάσκικο αίμα απ’ τη μεριά της μητέρας – υπάρχει κυρίως κάποια Αλμπερτίνα Ουγκάλδε, που πεθαίνει στα είκοσι της χρόνια από κίτρινο πυρετό το 1871. Ένα ιρλανδο-βασκικό κοκτέιλ ιδιαίτερα εκρηκτικό κυλάει στις φλέβες του νεαρού βλαστού αυτής της καθωσπρέπει οικογένειας. Οι Γκεβάρα δε ριζώνουν στο Ροσάριο.

Μόλις το παιδί είναι σε θέση να ταξιδέψει ξαναπαίρνουν, κατεβαίνοντας τον ποταμό, το δρόμο για τον Ατλαντικό. Σύντομη στάση στο Μπουένος Άιρες, όπου είχαν πρωτοσυναντηθεί όταν ήταν ακόμη φοιτητές, κι έπειτα ξαναφεύγουν σ’αντίθετη κατεύθυνση μέχρι το ποταμίσιο λιμανάκι της Καραγκουατάι, όπου ο Ερνεστίτο αρχίζει να γνωρίζει τη ζωή. Ο Ερνέστο Γκεβάρα Λιντς, ως μηχανικός, εξασφαλίζει ένα συμβόλαιο εκμετάλλευσης στο Άλτο Παρανά, στα σύνορα με την Παραγουάη, μια περιοχή στην οποία τα δάση παραμένουν σε μεγάλο βαθμό παρθένα και μυστηριώδη. […] Ο Ερνεστίτο κάνει τα πρώτα του βήματα μέσα σ’αυτόν τον τεράστιο και πυκνό βοτανικό κήπο, στην σκιά ενός γιγάντιου πεύκου που γέρνει πάνω απ’ το ξύλινο σπίτι που έχτισε ο πατέρας του. Στις 31 Δεκεμβρίου 1929, η οικογένεια αποκτά άλλο ένα μικρό κοριτσάκι που βαφτίζεται Σέλια, όπως η μητέρα του.

Ένα μαγιάτικο πρωινό του 1930, καθώς ετοιμάζεται να γιορτάσει τα δυο χρόνια του Τετέ, όπως φωνάζουν τον Ερνέστο, η Σέλια τον πηγαίνει για μπάνιο στον ποταμό. Βγαίνοντας απ’ το νερό, ο πιτσιρίκος τουρτουρίζει. Η απότομη αλλαγή θερμοκρασίας που μαστίζει την περιοχή αυτή της Νότιας Αμερικής στάθηκε μοιραία γι’ αυτόν. Το ίδιο κι όλας βράδυ άρχισε να βήχει. Ο γιατρός διαπιστώνει πνευμονία, που οφείλεται εν μέρει σε μια πνευμονική συμφόρηση που το νεογέννητο είχε πάθει στο Ροσάριο. Είναι η αρχή μιας κατάρας που θα βαραίνει από εδώ και μπρος την ζωή των Γκεβάρα, κι έπειτα το ίδιο το πεπρωμένο του Ερνέστο. Το άσθμα του παιδιού επιβάλλει στην οικογένεια τη νομαδική ζωή, σε αναζήτηση κατάλληλου κλίματος. Αφού η υγρασία του Άλτο Παρανά αποδείχτηκε ολέθρια, οι γονείς του αποφασίζουν να επιστρέψουν στο Μπουένος Άιρες. Νοικιάζουν ένα διαμέρισμα στον πέμπτο όροφο μιας πολυκατοικίας στην οδό Μπουσταμάντε, στη γωνία με την οδό Πένια. Αλίμονο, οι κρίσεις άσθματος δεν σταματούν για πολύ. Καινούργια έξοδος λοιπόν, με τρένο τούτη τη φορά, προς τον πιο ξηρό αέρα στους πρόποδες των Άνδεων. Φτάνοντας στην Κόρδομπα, το παιδί δείχνει ν’ ανασαίνει βαθιά και οι Γκεβάρα εγκαθίστανται στο Αργκέγιο, μια γειτονική περιοχή. Όμως μετά απο μερικές μέρες, φαίνεται πως ο καλός αέρας θεριεύει πιο πολύ το άσθμα παρά την υγεία του… Και πάλι αναχώρηση, και πάλι εγκατάσταση – σε μια Αργεντινή που μόλις γνώρισε στις 26 Σεπτεμβρίου 1930 το πραξικόπημα του στρατηγού Ουριμπούρου».

Μουσική: Manu Chao, Clandestino / Φωτογραφίες από την παιδική ηλικία του Ερνέστο.

Οι ιρλανδικές ρίζες του Τσε Γκεβάρα και η «μάχη» του Galway

Ένας «πόλεμος» μένεται τις τελευταίες εβδομάδες στην παραθαλάσσια ιρλανδική πόλη του Galway. Η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της πόλης να τιμήσει τον Τσε Γκεβάρα ανεγείροντας σχετικό μνημείο, ξέθαψε τους σκελετούς της αντίδρασης, του συντηρητισμού και της αντικομμουνιστικής υστερίας. Γιατί όμως αποφάσισε το Galway να τιμήσει τον Τσε; Η απάντηση βρίσκεται ασφαλώς στις ιρλανδικές ρίζες του αργεντίνου επαναστάτη και στους άρρηκτους δεσμούς της οικογένειας Γκεβάρα με το νησί του ευρωπαϊκού βορρά.

Όπως είναι γνωστό, το πλήρες ονοματεπώνυμο του πατέρα του Τσε ήταν Ερνέστο Γκεβάρα Λυντς (Ernesto Guevara Lynch). Το επώνυμο «Λυντς» είναι από τα πλέον διαδεδομένα στην Ιρλανδία. Σύμφωνα με την ιρλανδική ιστοριογραφία και λαογραφία, η επωνυμία αυτή έχει δύο ιστορικές καταγωγές: Μια Νορμανδική και μια Γαελική (Σκωτσέζικη). Σύμφωνα με τη νορμανδική, το «Λυντς» προέρχεται από το γαλλόφωνο «Ντε Λεντς» που πιθανόν να ήταν η ονομασία κάποιας πόλης (ή περιοχής) που δεν υφίσταται πλέον. Η γαελική-σκωτσέζικη καταγωγή του επιθέτου έχει τις ρίζες της στην ιρλανδική ονομασία «Ο Λόϊνσιχ» (O Loinsigh) που στην τοπική διάλεκτο σημαίνει «άνθρωπος της θάλασσας». Αυτή η τελευταία ονομασία υπήρξε ιδιαίτερα διαδεδομένη κατά την προμεσαιωνική εποχή σε περιοχές όπως το Λίμερικ, το δυτικό Κορκ αλλά και η βόρεια επαρχία Ντέρρυ.

Η αμεσότερη σχέση του Τσε με την πόλη του Galway προκύπτει μέσω της γιαγιάς του, της Άννα Ίζαμπελ Λυντς, η οποία φέρεται να γεννήθηκε στην επαρχία του Galway και να μετανάστευσε στη Λατινική Αμερική. Εκεί, στην Αργεντινή, γνώρισε έναν ντόπιο άνδρα που έφερε το επώνυμο «Γκεβάρα» και μαζί απέκτησαν έναν γιο, τον Ερνέστο (πατέρα του Τσε). Ο ίδιος ο Τσε όχι μόνο γνώριζε γι’ αυτήν του την οικογενειακή σύνδεση με την Ιρλανδία αλλά δήλωνε σε κάθε ευκαιρία περήφανος για το ιρλανδικό επαναστατικό αίμα που έρεε μέσα του.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Πήτερ Μπέρεσφορντ Έλις, ο οποίος είχε την ευκαιρία να συναντήσει τον πατέρα του Τσε, ο αργεντίνος Κομαντάντε ήταν εντυπωσιασμένος από την ιστορία της Ιρλανδίας και των επαναστατικών φυσιογνωμιών που το νησί ανέδειξε στον αγώνα της ανεξαρτησίας απ’ τη Μεγάλη Βρετανία. Στις 13 Μαρτίου 1965 ο Τσε επισκέφτηκε το Δουβλίνο ως ενδιάμεσο σταθμό προερχόμενος από την Πράγα. Εκεί, στο αεροδρόμιο Σάννον της ιρλανδικής πρωτεύουσας, ο δημοσιογράφος των Irish Times Άρθρουρ Κουίνλαν του πήρε συνέντευξη στην οποία ο Τσε μίλησε για την ιρλανδική καταγωγή του, αναφέροντας τη γιαγιά του από το Galway. Μάλιστα, κατά την ολιγόωρη στάση του στο νησί ο Γκεβάρα επισκέφτηκε μαζί με κουβανούς συντρόφους το λιμάνι του Λίμερικ το οποίο προετοιμαζόταν για την διάσημη εορτή του Αγίου Πατρικίου.

Στο επαναστατικό πνεύμα του Τσε κάνει προφανή την επιρροή του ο συνδιασμός ιρλανδικής και βασκικής καταγωγής. Σε ότι αφορά τις ιρλανδικές ρίζες του Κομαντάντε, ο ίδιος ο πατέρας του είχε δηλώσει σε μια συνέντευξη του το 1969: «Το πρώτο αξιοσημείωτο πράγμα είναι το γεγονός ότι στις φλέβες του γιού μου κυλούσε το αίμα των ιρλανδών επαναστατών». Και συνέχισε προσθέτοντας: «Ο Τσε κληρονόμησε κάποια από τα χαρακτηριστικά των ακούραστων προγόνων μας».

Απόσπασμα συνέντευξης του Τσε στην ιρλανδική τηλεόραση.

Η «μάχη» του Galway.

Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο άρθρο του Guevaristas («Ιρλανδία: Μνημείο για τον Τσε στην πόλη καταγωγής της γιαγιάς του») το δημοτικό συμβούλιο του Galway πήρε την απόφαση να ανεγείρει μνημείο τιμώντας το λατινοαμερικάνο επαναστάτη.

Ψηφιακή απεικόνιση του προτεινόμενου μνημείου για τον Τσε.

Τον περασμένο Ιούνιο, το δημοτικό συμβούλιο της πόλης ομόφωνα ενέκρινε πρόταση να τιμήσει τον Τσε, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τους ισχυρούς δεσμούς του Κομαντάντε με το Galway και την ιρλανδία γενικότερα. Την χρηματοδότηση του μνημείου ανέλαβαν από κοινού οι πρεσβείες της Κούβας και της Αργεντινής, ενώ ο σχεδιασμός ανατέθηκε – όπως αναφέρουν οι Irish Times – στον αρχιτέκτονα Σάιμον Μακ Γκίνες.

Οι αντιδράσεις ασφαλώς δεν έλλειψαν από τις τοπικές δυνάμεις της συντήρησης και του σφοδρού αντικομμουνισμού. Πρωταγωνιστές στο θίασο του αντι-γκεβαρισμού ο επιχειρηματίας-πολιτευτής Ντέκλαν Γκάνλεϊ (Declan Ganley), ακροδεξιές και νεοφιλελεύθερες πολιτικές συμμαχίες της χώρας αλλά και η… κουβανική διασπορά της Φλόριντα. Στο παιχνίδι της κατασυκοφάντησης του Τσε με σκοπό να ακυρωθεί η ανέγερση του μνημείου μπήκε και η πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων αμερικανικής βουλής των αντιπροσώπων Ιλεάνα Ρος-Λετίνεν (Ileana Ros-Lehtinen), αμερικανο-κουβανικής καταγωγής βουλευτής του ρεπουμπλικανικού κόμματος. Σε σχετική επιστολή της προς τον ιρλανδό πρωθυπουργό Έντα Κένι, η Λετίνεν εκφράζει το μίσος και τα απωθημένα των κουβανών αντεπαναστατών των ΗΠΑ χαρακτηρίζοντας τον Τσε «μαζικό δολοφόνο και καταπατητή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Ταυτόχρονα, ζητεί από τον πρωθυπουργό να αναλάβει πρωτοβουλία προκειμένου να ακυρωθεί η ανέγερση του μνημείου, αφήνοντας υπόνοιες ακόμη και για διατάραξη των σχέσεων Ουάσινγκτον-Δουβλίνου σε περίπτωση που δε ληφθούν υπ’ όψη οι ενστάσεις της.

Η όξυνση της αντι-γκεβαρικής υστερίας σε Ιρλανδία και Φλόριντα ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα την ακύρωση της ανέγερσης του μνημείου. Οι αρχές του Galway, φοβισμένες και πλανημένες ίσως απ’ την ποταπή προπαγάνδα των τελευταίων ημερών, ίσως να μην τιμήσουν ποτέ τον Τσε όπως θα έπρεπε. Αυτό όμως δεν πρόκειται ποτέ να αναιρέσει τους άρρηκτους δεσμούς του Κομαντάντε με την πόλη, την Ιρλανδία και την επαναστατική της παράδοση.

Ν.Μόττας.